Archive | უცხოური პროზა RSS feed for this section

სტრინდბერგის “შემოდგომა”

19 ნოე

სტრინდბერგის „შემოდგომა“

ცოლ-ქმარს ერთმანეთი ჩუმად, თავისებურად უყვარდა. ათი წელია ერთად იყვნენ. როცა ბავშვები გაჩნდნენ, მათი გრძნობა უფრო მოვალეობაში გადაიზარდა. ქმარს ახალი სამსახურის გამო, ქალაქის ერთი თვით დატოვება უწევს. კაცი მატერიალური უზრუნველმყოფელია, ქალი ბავშვებს უვლის. ქალის სილამაზე ამასობაში ოდნავ შებღალულა, მაგრამ ის ხომ მხოლოდ ქმარზე არ ზრუნავს, არამედ იმ „კომუნაზე, რომელიც თავად შექმნა.“ – ასე ქმარი იმშვიდებს თავს. – თითქოს ყველაფერი ნორმალურად იყო, მაგრამ „იქნებ უფრო მეტხანსაც შეენარჩუნებინა ახალგაზრდობა, ამდენი სული რომ არ ჰყოლოდა გამოსაკვები, მარტო რომ ყოფილიყო, თუმცა წამითაც არ უნანია ეს.“
ოჯახიდან მოშორებულ ქმარს ათი წლის წინანდელი მეუღლე-სატრფო ენატრებოდა.
„ინანიებდა ყოველ უხეშ სიტყვას, ყოველ სიმწარეს, რაც კი ამ ხნის განმავლობაში შეახვედრა ცოლს.“ უგზავნის სასიყვარულო წერილებსა და ლამაზ ღია ბარათებს… ამიტომაც სწერდა მას არა როგორც ოჯახის დედას, არამედ, როგორც საცოლეს, საყვარელს. გონებაში ამოუტივტივდა დავიწყებული მელოდიები, რომანსები, ჩიტები თუ ყვავილთა სურნელი. არც პასუხები აყოვნებდა და გაჩაღდა ერთი რომანტიკული მიმოწერა. მაგრამ მივლინების დროც იწურებოდა და კაცს გული მღელვარებით ევსებოდა: „მას მიმოწერა საყვარელთან ჰქონდა. მაგრამ დიასახლისსა და დედაში იპოვიდა სატრფოს?“ და რადგან ცოლის ხილვა წინსაფარში არ სურდა, გადაწყვიტა, მას იმ სასტუროში შეხვედროდა, სადაც თაფლობის თვე გაატარეს და ბედნიერი მოგონებები ჰქონდათ. ამაზე მან ცოლს წერილობით აცნობა და მისი მხრიდანაც აღტაცებული თანხმობა მიიღო. ორი დღის შემდეგ კაცი დათქმულ ადგილას ჩადის,
სექტემბრის სასიამოვნო დღეა, სასტუმროს მყუდროებაზე ზრუნავს და ა. შ. ნუთუ ჩამოვა, თუ ბავშვების ავადმყოფობა შეაჩერებს, ან რაიმე სხვა მიზეზი? „ბავშვებზე ახლა ისე ფიქრობდა, როგორც რაღაც დაბრკოლებაზე, რომელმაც ცოლს დააშორა.“
აი, თეთრ ცხვირსახოცს უქნევს ცოლი გემიდან. ქალი თითქოს ის არის და არც არის. საუბარი თავიდანვე ისე ვერ აეწყო. შემდეგ ქმარმა გასეირნება შესთავაზა. ამ პატარა კურორტზე შემოდგომის განწყობა სუფევდა: ბაღები დაცარიელებული, ხეები შემოძარცვული, ყვავილები დაყვავილებული, სასტუმროებში სიჩუმე…
მოძებნეს ის აგარაკი, რომელშიც ადრე ცხოვრობდნენ. აგარაკი „აივნითა და ერთი ბეწო ბაღით.“ „და მაშინვე წამოიშალა მოგონებები. აი, ამ ოთახში დაიბადა მათი სიყრმის შვილი. …აი, ვარდის ბუჩქი, რომელიც თვითონ დარგეს. კვლები კი, რომლებშიც მარწყვს რგავდნენ, გაიბარდა და პატარა მდელოებად იქცა. ორ იფანზე კიდევ ჩანდა მათი საქანელების თოკების კვალი.“
შემდეგ რესტორანში ისევ ძველ მაგიდასთან სადილი და წარსულის თავბრუდამხვევი მოგონებები…
„–იმღერე რამე, უთხრა ქმარმა და როიალს სახურავი ახადა.“
მცირედი ყოყმანის შემდეგ, ქალი ამღერდა: „რას ეძახიან ქვეყანას, ჩემი მიჯნური რომ ცხოვრობს?“ მაგრამ, სამწუხაროდ, ხმას ძალა და სისუფთავე დაჰკარგვოდა. ბგერები ყალბად ჟღერდა. „სიმღერა ხან ყვირილს წააგავდა, სულის საბრალო, სასოწარკვეთილ ყვირილს, რომელმაც იცის, რომ დღე გავიდა და საღამო ახლოვდება.“
რომ დაამთავრა, ერთხანს ელოდა, რომ ქმარი მივიდოდა, მაგრამ ამაოდ. ოთახში სიჩუმე სუფევდა. როცა ქალი საკამით შემოტრიალდა, დაინახა, რომ ქმარი დივანზე იჯდა და ტიროდა.
შემდეგ ცოლს მადლობა გადაუხადა, ყავაზე მშვიდი საუბარი ჰქონდათ ცხოვრებისეულ საკითხებზე.
კაცი საძინებელში შევიდა. ქალი ერთხანს დიასახლისს ესაუბრა: ჯერ ხახვის დამწნილებაზე, შემდეგ შალეულის რეცხვაზე.
ქალმა საძინებლის კარზე რომ დააკაკუნა, პასუხი არავინ გასცა, ხოლო როცა კარი შეაღო, ქმარს ეძინა.
მეორე დღეს გაისეირნეს, მთაზე ძლივს ავიდნენ, ფეხები აღარ ემორჩილებოდათ. ბოლოს ქმარმა სამსახურზე დაიწყო საუბარი, ცოლმა – ბავშვებზე. ქმარმა თავისი ფიქრიც გაანდო: „დავბერდით, დედიკო, ჩვენი გაზაფხული წავიდა, და კმაყოფილი ვიყოთ იმით, რაც გვქონდა. თუ წინააღმდეგი არა ხარ, პირდაპირ საღამოს გემით დავბრუნდეთ შინ.“
რას იტყვით, მართლაც ყველაფერს თავისი დრო აქვს, არა?

Advertisements

ჰერტა მიულერი “ცხოვრების ბნელი მხარეები”

28 სექ


ჰერტა მიულერი
ჰერტა მიულერი, გერმანელი მწერალი,პოეტი და ესეისტი დაიბადა 1953 წელს რუმინეთის გერმანულ სოფელში ბანატის რეგიონში, ეს იყო შვაბური კათოლიკური სოფელი. ჰ. მიულერის ნაწარმოებები ძირითადად ეხება ჩაუშესკუს დროინდელ რუმინეთში დიქტატურისგან ჩაგრული ადამიანების ცხოვრებას. ეს რეჟიმი მან თავად გამოსცადა. უშიშროების სამსახურზე უარის თქმის გამო იგი სამსახურიდან დაითხოვეს. შემდეგ დასავლეთ ბერლინში გადასახლდა და დღემდე იქ ცხოვრობს
მეუღლესთან, მწერალ რიხარდ ვაგნერთან ერთად. 2009 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია; მას უწოდეს ქალი, რომელიც პოეტური კონცენტრაციითა და პროზაული გულახდილობით აღწერს დაჩაგრულთა პეიზაჟს. ახასიათებს მეტაფორული აზროვნება; ერთი თემის სხვადასხვაგვარად ვარირება; უშუალო გადასვლა რეალურიდან ირეალურ სამყაროში (ვთქვათ, სიზმარში). ყოველგვარი ზედმეტი ემოციებისა და პათეტიკის გარეშე აღწერს უმძიმეს ამბებს.
განსხვავებულია მისი ენობრივი მხარეც, ერთი შეხედვით მარტივი, სინამდვილეში
რთული, მხოლოდ მისთვის დამახასიათებელი მანერით. აქ წარმოდგენილი მოთხრობა არის მისი პირველი წიგნიდან „ცხოვრების ბნელი (ან: პრაგმატული) მხარეები.“

ცხოვრების ბნელი მხარეები
Niederungen

გამოსათხოვარი სიტყვა

ორთქლში გახვეულ მატარებლს სადგურზე ნათესავები მისდევდნენ.
ყოველ ნაბიჯზე მაღლა შემართულ ხელს ენერგიულად იქნევდნენ.
მატარებლის სარკმელთან ახალგაზრდა კაცი იდგა. ფანჯრის მინა მას მკლავებამდე სწვდებოდა. მკერდთან თეთრი გაქუცული ყვავილების თაიგული ეჭირა. სახე გაშეშებოდა. ახალგაზრდა ქალს სადგურიდან ხელში აყვანილი უფერული ბავშვი გამოჰყავდა. ქალი კუზიანი იყო.
მატარებელი ომში მიდიოდა.
ტელევიზორი გამოვრთე.
მამა შუა ოთახში კუბოში იწვა. კედლებზე იმდენი სურათი ეკიდა, რომ კედელი აღარ ჩანდა. ერთ სურათზე მამა იმ სკამის ნახევარი სიმაღლისა იყო, რომელსაც ჩაბღაუჭებოდა. ტანზე კაბა ეცვა და ასე იდგა თავისი მოგრეხილი და მსუქანი, ნაკეცებიანი ფეხებით. მსხალივით თავი ჰქონდა და სულ მთლად მოტვლეპილი.
მეორე სურათზე მამა ნეფე იყო. აქ მას მხოლოდ მკერდის ნახევარი მოუჩანდა. მეორე ნახევარი თეთრი, გაქუცული ყვავილების თაიგულს წარმოადგენდა, რომელიც დედას ხელში ეჭირა. თავები ერთმანეთისთვის ისე ახლოს მიედოთ, რომ მათი ყურის ბიბილოები ერთმანეთს ეხებოდა.
ერთ-ერთ სურათზე მამა სარივით გაჭიმული იდგა ღობის წინ. მისი მაღალყელიანი ფეხსაცმელების ქვეშ თოვლი იდო. თოვლი იმდენად თეთრი იყო,
რომ მამა თითქოს სიცარიელეში იდგა. ხელი მისალმების ნიშნად, თავს ზემოთ ჰქონდა აწეული. პიჯაკის საყელოზე რუნები ჰქონდა გამოსახული.
სურათზე, რომელიც გვერდით ეკიდა, მამას მხრზე თოხი ჰქონდა გადებული. უკან სიმინდის ღერო მოჩანდა, ზეცისკენ რომ აღმართულიყო.
მამას თავზე ფარფლებიანი ქუდი ეხურა, ქუდი ფართო ჩრდილს ქმნიდა და სახეს უფარავდა.
მომდევნო სურათზე მამა სატვირთო მანქანის საჭესთან იჯდა. მანქანა პირუტყვით იყო დატვირთული. მამას ყოველ კვირას საქონელი გადაჰყავდა ქალაქის სასაკლაოზე. მას თხელი სახე ჰქონდა მკვეთრი კონტურებით.
ყველა სურათში მამა შუა მოძრაობაში, რაღაც მიმიკით იყო გაშეშებული. ყველა მათგანში ისე გამოიყურებოდა, თითქოს არ იცოდა, შემდეგ რაღა უნდა ექნა. მაგრამ მამამ ყოველთვის იცოდა, რაც უნდა ექნა. ამიტომაც ყველა ეს სურათი ყალბი იყო. მრავალი ყალბი სურათის, მისი ყველა ყალბი სახის გამო, ოთახში სიცივემ დაისადგურა. მე სკამიდან წამოდგომა მსურდა, მაგრამ ჩემი კაბა ხეს მიეყინა. კაბა შავი და გამჭვირვალე იყო. როცა ადგილიდან წამოდგომას დავაპირებდი, ტკაცუნობდა. მე მასში, როგორც მინაში ჩამოსხმული, ისე ვიჯექი. მაინც წამოვდექი და მამას სახეს ხელი შევახე. ის კიდევ უფრო ცივი იყო, ვიდრე ოთახში მყოფი საგნები. გარეთ ზაფხული იდგა. ბუზები ფრენისას ჭუპრებს ყრიდნენ. სოფელი ფართო ქვიშიანი გზის გასწვრივ გადაჭიმულიყო. ეს გზა იყო ცხელი და მოყავისფრო და ადამიანს თავისი ბრჭყვიალებით თვალებს წვავდა. სასაფლაო ქვა-ღორღიანი იყო. საფლავებზე დიდი ქვები ეწყო. როცა ძირს დავიხედე, შევნიშნე, რომ ფეხსაცმლის ძირები გვერდზე მომქცეოდა. მთელი ამ ხნის განმავლობაში თურმე საკუთარი ფეხსაცმლის თასმებს ვაბიჯებდი. მათი ბოლოები – გრძელი და სქელი – ქუსლებს უკან ერთმანეთში გადახლართულიყო.
ორმა მობარბაცე პატარა კაცმა კატაფალკიდან კუბო გადმოიღო და ორი გახეხილი თოკით საფლავში ჩაუშვა. კუბო ქანაობდა. მათი მკლავები და თოკები თანდათან უფრო გრძელდებოდა. მშრალი ამინდის მიუხედავად, საფლავი წყლით იყო სავსე.
„მამაშენის სინდისზე ბევრი მიცვალებულია,“ – მითხრა მთვრალი კაცებიდან ერთ-ერთმა.
მე კი მივუგე: „ის ომში იყო. ყოველი ოცდახუთი მოკლულისთვის ჯილდოს აძლევდნენ. მან ბევრი ჯილდო ჩამოიტანა.“
„ჭარხლის ერთ ველზე მამაშენმა ქალი გააუპატიურა. – თქვა პატარა კაცმა. – ოთხ
სხვა ჯარისკაცთან ერთად. მამაშენმა ქალს ფეხებს შორის ჭარხალი შეურჭო. როცა წამოვედით, ქალს სისხლი მოსდიოდა. ის რუსი იყო. მას შემდეგ ჩვენ ყველანი მთელი კვირების მანძილზე ყოველგვარ იარაღს ჭარხალს ვეძახდით.“
„გვიანი შემოდგომა იდგა, – თქვა პატარა კაცმა. – ჭარხლის ფოთლები ყინვისაგან
შავი და მოჭმუჭნული იყო.“ – და შემდეგ ამ პატარა კაცმა საფლავზე მოზრდილი
ქვა მიიტანა.
მეორე მთვრალმა პატარა კაცმა საუბარი განაგრძო: „ახალ წელს ერთ გერმანულ პატარა ქალაქში ოპერაში ვიყავით. მომღერალი ქალი ისე გამგმირავი მკივანა ხმით მღეროდა, როგორც მაშინ იმ რუსმა ქალმა იყვირა. ჩვენ რიგრიგობით დავტოვეთ დარბაზი. მამაშენი ბოლომდე დარჩა. მას შემდეგ ის კვირების მანძილზე ყველა სიმღერას ჭარხალს ეძახდა და ყველა ქალსაც ასევე – ჭარხლს.“
პატარა კაცმა არაყი გადაჰკრა. და მუცელში სასმელი აუბუყბუყდა. „მუცელში იმდენი არაყი მაქვს, რამდენიც გრუნტის წყლებია საფლავებში.“ – თქვა პატარა კაცმა. შემდეგ მანაც ერთი მსხვილი ქვა საფლავზე მიიტანა.
თეთრი მარმარილოს ჯვრის გვერდით სასაფლაოს ორატორი იდგა. ის ჩემკენ წამოვიდა. ორივე ხელი კოსტუმის ჯიბეში ჰქონდა ჩამალული. ორატორს ღილკილოში ხელისგულისოდენა ხავერდოვანი ვარდი ჰქონდა გარჭობილი. როცა გვერდით მომიდგა, პიჯაკის ჯიბიდან ერთი ხელი ამოიღო. ეს მომუშტული ხელი იყო. მას თითების გასწორება უნდოდა, მაგრამ არ შეეძლო. ტკივილისაგან თვალები გაუსივდა. და იგი თავისთვის ჩუმად ატირდა.
„ამ სოფლის ხალხთან (შენიანებთან) ომში ვერაფერს გახდები, ისინი ბრძანებას არ ემორჩილებიან.“ – თქვა მან.
შემდეგ ორატორმაც ერთი მომსხო ქვა საფლავზე მიიტანა.
ახლა სქელი კაცი მომიდგა გვერდით. მას რუმბივით თავი ჰქონდა და ყოვლად უსახური იყო.
„მამაშენი წლების განმავლობაში ჩემ ცოლთან იწვა, – თქვა მან. – სიმთვრალეში გამომტეხა და ფული მომპარა.“
იგი ერთ-ერთ ქვაზე ჩამოჯდა.
შემდეგ ვიღაც ნაოჭებიანი, ჩამომხმარი ქალი მომიახლოვდა, მიწაზე დააფურთხა და – ფუიო – მითხრა.
საფლავის მეორე ბოლოში მგლოვიარეთა კრებული იდგა. საკუთარ სხეულზე დავიხედე და შემეშინდა, რადგან მკერდი მომიჩანდა. გავიყინე. თვალები ყველას

ჩემკენ მოეპყრო. – ცარიელი თვალები. ეს იყო მხოლოდ მგესლავი (მჩხვლეტავი) გუგები ქუთუთოების ქვეშ.
კაცებს მხარზე თოფები ეკიდათ და ქალები კი, კრიალოსნებს აწკაპუნებდნენ.
ორატორი თავის ვარდს აწვალებდა. მან ვარდს ერთი წითელი ფურცელი
მოწყვიტა და შეჭამა.
შემდეგ ხელით ნიშანი მომცა. ვიცოდი, რომ ახლა სიტყვით უნდა გამოვსულიყავი. ყველამ მე შემომხედა.
თავში აზრად არაფერი მომდიოდა. თვალები ყელის გავლით, შუბლზე ამივიდა.
ხელი პირთან მივიტანე და თითები მოვიკვნიტე. ხელის გულზე საკუთარი კბილების ანაბეჭდები მოჩანდა. კბილები გამიხურდა. პირის კუთხეებიდან სისხლი მხრებისკენ მოწვეთავდა. ქარმა კაბის ერთი სახელო გამიხია. ის ჰაერში ფრიალით გამოეკიდა, თან შავი…
ერთმა კაცმა თავისი ჯოხი მსხვილ ქვაზე მიაყუდა. თოფი დაუმიზნა და სახელოს ესროლა. როცა სახელო ჩემს წინ დაეცა, ის მთლად სისხლში იყო ამოსვრილი. მგლოვიარეთა კრებულმა ტაში დასცხო.
მკლავი გამიშიშვლდა. ვგრძნობდი, ჰაერზე როგორ მიქვავდებოდა.
ორატორმა ნიშანი მისცა. ტაში მიწყნარდა.
„ჩვენ ვამაყობთ ჩვენი თავყრილობით (თემით). ჩვენი გულმოდგინება (მოხერხება) გვიცავს დაღუპვისაგან. არავის მივცემთ ჩვენი გალანძღვის უფლებას, – თქვა მან. – არ დავუშვებთ საკუთარი სახელის გატეხვას. ჩვენი გერმანული თემის სახელით, შენ სიკვდილი მოგესაჯა.“
თოფები ყველამ ჩემკენ მომართა. თავში გამაყრუებელი სროლის ხმა მიტრიალებდა.
დავეცი, მაგრამ მიწამდე არ მიმიღწევია, ჰაერში მათ თავებზე ირიბად გაწოლილი დავრჩი. ჩუმად კარს ხელი ვკარი. დედაჩემმა ყველა ოთახი დაასუფთავა (დააცარიელა).
იმ ოთახში, სადაც გვამი იმყოფებოდა, ახლა ერთი გრძელი მაგიდა იდგა. ეს იყო სასაკლაო მაგიდა. მასზე ერთი ცარიელი თეთრი თეფში და გაქუცული ყვავილების თეთრი თაიგულიანი ვაზა იდგა.
დედას შავი გამჭვირვალე კაბა ეცვა. ხელში დიდი დანა ეჭირა. დედა სარკესთან მივიდა, დიდი დანით თავისი ჭაღარა მსხვილი ნაწნავი მოიჭრა. ორივე ხელით მაგიდასთან მიიტანა და ერთი ბოლოთი თეფშზე დადო.
„მთელი ჩემი ცხოვრება შავებში ვივლი.“ – თქვა მან. ნაწნავის ერთ ბოლოს ცეცხლი წაუკიდა. ნაწნავი მაგიდის ერთი ბოლოდან მეორემდე აღწევდა და ასაფეთქებელი მავთულივით იწვოდა. ცეცხლი გიზგიზებდა და იქაურობას ნთქავდა.
„რუსეთში თმები გადამპარსეს. ეს ყველაზე ნაკლები სასჯელი იყო, – თქვა მან. შიმშილისაგან ვბარბაცებდი. ღამით ჭარხლის ველზე მივბობღავდი. დარაჯს თოფი ჰქონა გადაკიდული. რომ დავენახე, მომკლავდა. მინდორზე ფოთოლიც არ იძროდა. გვიანი შემოდგომა იყო, ჭარხლის ფოთლები გაშავებული და მოჭმუჭნული იყო ყინვისაგან.“
დედას ვეღარ ვხედავდი. ნაწნავი ჯერ კიდევ იწვოდა. ოთახი კვამლით იყო სავსე.
„მათ შენ მოგკლეს,“ – მითხრა დედაჩემმა.
ჩვენ ერთმანეთს ვეღარ ვხედავდით, ოთახში იმდენი კვამლი იდგა. მე მისი ნაბიჯების ხმა ახლოს მესმოდა. გაწვდილ ხელებს მისკენ ვაცეცებდი. თავისი გამხმარი ხელით ერთბაშად თმებში მწვდა. თავს მიჯანჯღარებდა. მე ვყვიროდი.
თვალები გადმოვქაჩე. ოთახი დატრიალდა.
თეთრი, გაქუცული ყვავილების წრეში ვიწექი და ჩაკეტილი ვიყავი.

შემდეგ ისეთი გრძნობა მქონდა, რომ საცხოვრებელი კორპუსი გადაყირავდებოდა
და მიწაში ჩაიცლებოდა.
მაღვიძარამ დარეკა. შაბათი დილა იყო, ექვსის ნახევარი.

გერმანულიდან თარგმნა რუსუდან ბეჟაშვილმა.

ფრანც კაფკა “პატარა ქალი”

30 აპრილი

ფრანც კაფკა

პატარა ქალი

ის ერთი პატარა ქალია, ბუნებით საკმაოდ გამხდარი, და მაინც ძალზე გაკოჭილი, მუდამ ერთსა და იმავე კაბაში ვხედავ, ესაა მოყვითალო-მორუხო, გარკვეულწილად, ხისფერი ქსოვილი სადა არშიით და იმავე ფერის ღილებისმაგვარი საკინძეებით გაწყობილი; ის მუდამ უქუდოდაა, ღია ქერა თმა აქვს, სწორი, არც მთლად უწესრიგოდ, მაგრამ ძალზე თავისუფლად მიშვებული. მიუხედავად იმისა, რომ გაკოჭილია, მაინც მსუბუქად მოძრაობს, და ამ მოძრავ ბუნებაში ხშირად აჭარბებს კიდეც, სიამოვნებით იწყობს ხოლმე ხელებს თეძოებზე და სხეულის ზედა ნაწილს ერთი მოქნევით, მოულოდნელად გვერდით ხრის. შთაბეჭდილება, რასაც მისი ხელები ჩემზე ახდენს, ისაა, რომ ჯერ არ მინახავს ესოდენ გამოკვეთილი თითები; ამის მიუხედავად, მის ხელს არავითარი ანატომიური უცნაურობა არ გააჩნია, სავსებით ნორმალური ხელია.
უნდა მოგახსენოთ, რომ ეს პატარა ქალი ჩემით ძალზე უკმაყოფილოა, ყოველთვის აქვს ჩემდამი რაღაც სასაყვედურო, და რაღაც უსამართლობა სულ ჩემგან ემართება, მას ყოველ ნაბიჯზე ვაბრაზებ (ვაღიზიანებ); სიცოცხლის უწვრილეს ნაწილებად დაყოფა რომ შეიძლებოდეს და ყოველი ნაწილის ცალკე განხილვა, აუცილებლად, ჩემი ცხოვრების ყოველი ნაწილი მისთვის გაბრაზების მიზეზი იქნებოდა. ამაზე ხშირად მიფიქრია, თუ რატომ ვაბრაზებ მას ასე ძლიერ; შესაძლოა, ჩემში ყოველივე მის მშვენიერების, სამართლიანობის გრძნობას, მის ჩვევებს, წარმოდგენებს, მის იმედებს ეწინააღმდეგება, ხომ არსებობენ ამგვარი ერთმანეთის საპირისპირო ბუნების ადამიანები, მაგრამ რატომ წუხს იგი ასე ძლიერ ამის გამო? ჩვენს შორის ხომ იმგვარი ურთიერთობა არ არსებობს, რაც მას ჩემ გამო წუხილს აიძულებდა. საკმარისია, მან მხოლოდ როგორც სრულიად უცხოს, ისე შემომხედოს, რაც მე მართლაც ვარ, და ამის საწინაარმდეგო არც არაფერი მაქვს, პირიქით, მივესალმები ამ აზრს, მან უბრალოდ უნდა დაივიწყოს ჩემი არსებობა, რაც მე თავს არ მომიხვევია და არც არასოდეს მოვახვევდი; – და მთელი ნაღველიც აშკარად გაიფანტებოდა. ჩემი აზრით, მისი საქციელი ჩემთვისაც უხერხულია (მტკივნეულია), ისიც მესმის, რომ ეს უხერხულობა მის მწუხარებასთან შედარებით არაფერია. იმავდროულად ჩემთვის სრულიად გასაგებია, რომ ეს შეყვარებულის წუხილი არ არის; საქმე ამაში როდია, მას ჩემი გამოსწორება როდი სურს, და ყოველივე, რასაც იგი ჩემში აკრიტიკებს, იმ სახისა არ გახლავთ, რომ ჩემი წინსვლა რამენაირად შეაჩეროს. მაგრამ არც ჩემი წინსვლა ანაღვლებს მას, მას სხვა არაფერი აღელვებს, თუ არა მხოლოდ საკუთარი პირადი ინტერესი, კერძოდ იმ ტანჯვის გამო შურისძიება, რომელსაც მე ვაყენებ და კიდევ იმ ტანჯვის ხელის შეშლა, რომელიც ჩემგან მომავალში ელოდება (ემუქრება). ერთხელ უკვე ვცადე, მიმეთითებინა, თუ როგორ შეიძლებოდა ამ განუწყვეტელი ბრაზის უკეთ დასრულება, მაგრამ ამით იმგვარი ქარიშხალი გამოვიწვიე, რომ ასეთ მცდელობას აღარასოდეს გავიმეორებ.
კაცმა რომ თქვას, გარკვეული პასუხისმგებლობა ჩემზეცაა, თუმცა ეს პატარა ქალი ჩემთვის სრულიად უცხოა და ერთდერთი ურთიერთობა, რაც ჩვენს შორის არსებობს, ეს ბრაზია, რომელსაც მე მას ვაყენებ, ან უფრო მეტად ბრაზი, რომელსაც იგი ჩემგან მიყენებულად თვლის, ჩემთვისაც არ შეიძლება სულ ერთი იყოს, თუ როგორ იტანჯება იგი ამ ბრაზისაგან აშკარად, სხეულებრივადაც კი. ბოლო დროს ყოველი მხრიდან სულ უფრო მეტი ცნობები მომდის, რომ იგი ისევ ფერმკრთალი იყო დილით, ღამით, თავის ტკივილით გაწამებული და თითქმის შრომის უუნაროც კი. ამით იგი საკუთარ ახლობლებს დიდ საზრუნავს უჩენს, ისინი ეძებენ მისი მდგომარეობის მიზეზებს, მაგრამ აქამდე ვერ უპოვიათ. მხოლოდ მე ვიცი ეს, ესაა ძველი და სულ მუდამ განახლებადი ბრაზი. მე კი მისი ახლობლების წუხილს არ ვიზიარებ; ქალი ძლიერია და გამძლე; ვისაც ამგვარი გაბრაზება შეუძლია, ალბათ ამ ბრაზის შედეგების გადალახვაც უნდა შეეძლოს; მე იმისი ეჭვიც კი მაქვს – ნაწილობრივ მაინც – რომ თავს მწუხარედ წარმოაჩენს, რათა ამ გზით, გარე სამყაროს დაეჭვება ჩემკენ მომართოს. ღიად რომ განაცხადოს, ჩემი არსებობით მას თუ როგორ ვაწამებ, საამისოდ იგი ძალზე ამაყია; სხვებთან ჩემზე აპელირება მისთვის საკუთარი გრძნობების შელახვა იქნებოდა; მხოლოდ ზიზღის გამო, მარადიული, მისთვის მუდამ მიმზიდველი ზიზღის გამო არის იგი ჩემით დაკავებული. ეს უსუფთაო ამბავი საჯარო რომ გახდეს, მისთვის ზედმეტი სირცხვილი იქნებოდა. მაგრამ ისიც ხომ მეტისმეტია, ამ ამბავზე სულ რომ დუმხარ, თან იმ განუწყვეტელი წნეხის პირობებში, რომელშიც ის იმყოფება. და ამგვარად ცდილობს თავისი ქალური ეშმაკობით შუალედური გზა იპოვოს; დუმილით, ერთი საიდუმლო ტანჯვის მხოლოდ გარეგნული ნიშნებით სურს საქმე საზოგადოებრიობის სამსჯავრომდე მიიტანოს. შესაძლოა, იმედოვნებს კიდეც, როცა საზოგადოება თავის სრულ მზერას ჩემკენ მოაპყრობს, საყოველთაო რისხვა დამატყდება თავს და მთელი თავისი ძალაუფლებით სრული გულგრილობით გამასამართლებს, გაცილებით სწრაფად და ძლიერ, ვიდრე ეს მის, შედარებით სუსტ ბრაზს შეუძლია; შემდეგ კი თავად უკან დაიხევს, ამოისუნთქავს და ზურგს შემაქცევს. თუ მართლაც ამის იმედი აქვს, მაშინ ის ცდება. საზოგადოება მის როლს არ გადაიბარებს; საზოგადოება ვერასოდეს მიპოვის იმდენ სასაყვედუროს, ძლიერი ლუპის ქვეშაც რომ გამატაროს. მე არც ისე უმაქნისი კაცი ვარ, როგორც მას გონია; არ მსურს ვიტრაბახო, თანაც ამ ვითარებაში; თუ განსაკუთრებით გამორჩეული არა ვარ, არც საწინააღმდეგო თვისებებით მოგხვდებით თვალში; მხოლოდ მისთვის, მისი თითქმის თეთრად მოკიაფე თვალთათვის ვარ მე ამგვარი, რაშიც იგი ვერავის დაარწმუნებს. მაშ შემიძლია ამ მხრივ სრულიად მშვიდად ვიყო? არა, არავითარ შემთხვევაში; რადგან, თუ ეს ცნობილი გახდება, რომ მე მას ჩემი საქციელით ვაავადებ, და ზოგიერთი ზედმეტად დაინტერესებული, ინფორმაციის ბეჯითი გამავრცელებელი მზადაა, რომ ეს საკითხი განიხილოს, ან ისე იქცევა, თითქოს განიხილა იგი, მოდის ჩემთან გარე სამყარო და კითხვას მისვამს, თუ რატომ ვაწვალებ საწყალ პატარა ქალს ჩემი გამოუსწორებელი საქციელით და ხომ არა მაქვს განზრახული მისი სიკვდილამდე მიყვანა და ბოლოს და ბოლოს როდის მოვიკრებ გონიერებასა და ელემენტარულ ადამიანურ თანაგრძნობას, რათა შევწყვიტო ყოველივე ეს – თუ გარე სამყარო ამგვარ კითხვას მართლაც დამისვამს, პასუხის გაცემა გამიჭირდება. მაშინ მე უნდა ვაღიარო, რომ ამ ავადმყოფობის ნიშნებისა მაინცდამაინც არ მჯერა და ამით, ალბათ, არასასიამოვნო შთაბეჭდილებას გამოვიწვევ, რომ დანაშაულიდან თავის დაღწევის მიზნით, მისი დადანაშაულება მინდა, თანაც ასე არადელიკატურად? და განა შემეძლო სრულიად ღიად განმეცხადებინა, რომ მაშინაც კი, თუ ამ დაავადების სინამდვილეს დავიჯერებდი, ოდნავი თანაგრძნობაც კი არ მექნებოდა, რადგან ქალი ჩემთვის სრულიად უცხოა, და ურთიერთობა, რაც ჩვენ შორის არსებობს, მხოლოდ მისგან არის გამოგონილი და მხოლოდ მისი მხრიდან არსებოს.
ვერ ვიტყვი, რომ არ დამიჯერებდნენ, ხალხი ან დაიჯერებდა, ან არა, ალბათ უმალ დუმილს ამჯობინებდა; საქმე იქამდე არც მივიდოდა, რომ ეს განსჯის საგანი გამხდარიყო. პასუხს მხოლოდ დაარეგისტრირებდნენ, რომლითაც მე ერთ პატარა ავადმყოფ ქალს მივმართე, ეს კი ჩემთვის ნაკლებად ხელსაყრელი იქნებოდა. აქაც ისევე, როგორც ყველა სხვა პასუხის შემთხვევაში, ხალხის უუნარობა წინ გადამეღობებოდა (ხალხი ვერაფერს გაიგებდა) და ესეც ხომ დღესავით ნათელია, რომ ჩვენს ურთიერთობაში სიყვარული არაფერ შუაშია, რომ ამგვარი ურთიერთობა არ არსებობს და რომც არსებულიყო, ის უპირველეს ყოვლისა, ჩემი მხრიდან გამომდინარე იქნებოდა. თუმცა მე შემეძლო აღტაცებულიც კი ვყოფილიყავი პატარა ქალის კატეგორიული განსჯით და დაუღალავი დასკვნებით, სწორედ მისი უპირატესობის დემონსტრირებით რომ არ ვყოფილიყავი დასჯილი. მასში კი ყოველ შემთხვევაში მეგობრული ურთიერთობის არავითარი კვალი (ნიშან-წყალი) არ არის; ამაში ის სრულიად წელგამართული და მართალია; ჩემი ბოლო იმედიც ამას ემყარება; მის საომარ მოქმედებათა გეგმაში მსგავს გრძნობათა ხილვა რომც შესულიყო, მაშინ ხალხი ამას კი დაიჯერებდა, მაგრამ იგი საკუთარ თავს იმდენად ვერ ფლობდა, რომ ეს მოეხერხებინა. მაგრამ სრულიად გონებაჩლუნგ სახალხო სასამართლოს ვერ დაარწმუნებ, მაინც თავის აზრზე დარჩება, და რა თქმა უნდა, ჩემს წინააღმდეგ განწყობილი.
ამგვარად, მე სხვა აღარაფერი მრჩება, რომ ვიდრე საყოველთაო აზრი ჩაერევა, დროულად თავად შევიცვალო, რომ პატარა ქალის რისხვა როგორმე თავიდან კი არ ავირიდო, რაც წარმოუდგენელია, არამედ ოდნავ მაინც შევარბილო. მართლაც საკუთარი თავისთვის ხშირად მიკითხავს, ამჟამინდელი მდგომარეობა თუ მაკმაყოფილებს, და რომ სულაც არ მინდა, შევიცვალო, და თუ შესაძლებელი იქნებოდა გარკვეუული ცვლილებები განმეხორციელებინა, მაშინაც არ ვიზამდი ამას, მის აუცილებლობაში დარწმუნებულიც რომ ვყოფილიყავი, მაგრამ ერთადერთი – მხოლოდ ამ ქალის დასამშვიდებლად. და მე ეს გულწრფელად ვცადე: ძალა და ენერგია არ დამიკლია,
რაც მსიამოვნებდა კიდეც. აშკარად, ამაზე ქალისთვის ყურადღების გამახვილება საჭირო არ იყო, მსგავს რამეებს ის ჩემზე ადრე ამჩნევდა, ჩემი განზრახვის ყოველ გამოხატულებას შინაგან არსებაში; მაგრამ წარმატებას მაინც ვერ მივაღწიე. ან კი როგორ შემეძლო? მისი უკმაყოფილება ჩემდამი, როგორც ახლა ვიაზრებ, არის ძალზე ურყევი; არაფერს შეუძლია ამის აღმოფხვრა, თავად ჩემი არსების გაქრობასაც კი; ალბათ უსაზღვრო ელდა ეცემოდა, ჩემი თვითმკვლელობის ამბავი რომ გაეგო. მხოლოდ ვერ წარმომიდგენია, რომ ასეთ გონებაგახსნილ ქალს არ შეუძლია ყოველივე ისევე დაინახოს, როგორც მე, და არ ესმოდეს თავისი საყვედურების უსარგებლობა: მთელი ჩემი უდანაშაულობისა და უუნარობის პირობებში, დავაკმაყოფილო მისი სურვილები. ცხადია, ის ამას ხვდება, მაგრამ როგორც მებრძოლი სულის ადამიანი, ბრძოლის ჟინმორეულს ყოველივე ავიწყდება. ჩემი უიღბლო ბუნება კი, რომელსაც ვერ შევცვლი, რადგან ერთხელ და სამუდამოდ მებოძა, საიმისოდაა მიდრეკილი, რომ ყველა განრისხებულს ყურში დამამშვიდებელი სიტყვა ჩასჩურჩულოს. ამ მხრივ ჩვენ, რა თქმა უნდა, ერთმანეთს ვერასოდეს ვერ გავუგებთ. სახლიდან გამოსულს დილის წუთების სიხარული ყოველთვის ამ დამწუხრებული სახის ხილვამ, უგუნებოდ გაბუშტული ტუჩების, გამომცდელმა და უკვე გამოცდის შედეგად მიღებულმა ჩემკენ მოპყრობილმა მზერამ უნდა მომიწამლოს. ამ მზერას დიდი მონდომების შემთხვევაშიც ვერ გავექცევი: ახალგაზრდა ქალის ლოყა მწარე გამჭოლი ღიმილით, მომჩივანი მზერა ცისკენ, თეძოებზე დაწყობილი ხელები, საკუთარი თავის დასამკვიდრებლად, და შემდეგ რისხვით გაფითრება და აკანკალება.
ბოლო ხანს, სულ პირველად, ამ ვითარების გამო თავადაც გაოცებულმა, გავბედე, ერთი ახლო მეგობრისთვის მეთქვა ამ ამბის შესახებ, უბრალოდ ისე, სახვათა შორის, მთელი ამბის მნიშვნელობა რამდენიმე სიტყვით ავუხსენი, როგორც არც ისე მნიშვნელოვანი რამ. უცნაურია, რომ ჩემმა მეგობარმა ეს უყურადღებოდ არ დატოვა, პირიქით, ამას თავის მხრივ, გარკვეული მნიშვნელობაც მიანიჭა, სიტყვა ბანზე არ ამაგდებინა და დაჟინებით მისმენდა. საყურადღებოა, რომ მიუხედავად ამისა, მან ერთ-ერთ გადამწყვეტ მომენტში ეს ამბავი სათანადოდ მაინც ვერ შეაფასა, რადგან სერიოზულად მირჩია, სამოგზაუროდ წავსულიყავი. ამაზე უფრო გაუგებარი რჩევა წარმოუდგენელია; საქმე თითქოს უბრალოდაა, თუ კარგად ჩაიხედავ, აუცილებლად გაერკვევი, მაგრამ არც ისე მარტივად, რომ ჩემი გამგზავრებით ყოველივე, ან ყველაზე მნიშვნელოვანი რამ მაინც მოგვარდეს. პირიქით, გამგზავრებულმა თავი უფრო მეტად უნდა დავიცვა; თუ კი საერთოდ რაიმე გეგმას უნდა მივყვე, ჯობს საკითხი (საქმე) ასე ძველებურად, ვიწრო ჩარჩოებში, საზოგადოებრივი აზრისგან თავისუფალი, ანუ ჩუმად დარჩეს. ამ ამბით გამოწვეული თვალშისაცემი ცვლილებები არ დავუშვა, როგორც წესი, ამაზე არავისთან ვილაპარაკო, მაგრამ ყოველივე ეს არა იმიტომ, რომ რაღაც საშიშ საიდუმლოს წარმოადგენს, არამედ იმის გამო, რომ პირიქით, ეს პატარა, სრულიად პიროვნული და, როგორც ასეთი, ადვილად გადასატანი საქმეა და ასეთადაც უნდა დარჩეს. ამ მხრივ მეგობრის რჩევა მთლად უსარგებლოც არ გამოდგა, მას ჩემთვის ახალი არაფერი უსწავლებია, მაგრამ ჩემი ძირითადი შეხედულება გაამყარა.
უფრო დაწვრილებით დაკვირვებისას როგორც ირკვევა, ცვლილებები, რომლებიც დროთა განმავლობაში შეიძლება მოხდეს, თავად საქმის ცვლილებას არ ნიშნავს, არამედ – მხოლოდ ჩემი შეხედულების განვითარებას მის შესახებ. რამდენადაც ეს შეხედულება ნაწილობრივ უფრო მშვიდი, კაცური ხდება, საქმის არსს უფრო უახლოვდება, მაგრამ ნაწილობრივ წვრილმანებზე განუწყვეტელი გაღიზიანების გამო, გარკვეულ ნერვულ სახეს იღებს.
მე ამ ამბავს უფრო მშვიდად ვუყურებ, რადგან გადამწყვეტი მომენტი, ზოგჯერ რაც არ უნდა ახლოს ჩანდეს, არც ისე მალე მოდის. ადამიანები, განსაკუთრებით ახალგაზრდობის წლებში, მიდრეკილნი არიან ტემპის დაჩქარებისკენ და ამ ე. წ. გადამწყვეტ მომენტს ზედმეტ მნიშვნელობას ანიჭებენ. ერთხელ, როცა ჩემი პატარა მოსამართლე ჩემი ერთი შემოხედვით უგონოდ შეიქნა, გვერდით სავარძელში ჩაეშვა, ცალი ხელით საზურგეს ჩაბღაუჭებოდა,მეორეთი – კორსეტს აწვალებდა და რისხვისა და სასოწარკვეთისაგან ცრემლები ლოყებზე ჩამოსდიოდა, მე ვფიქრობდი, განკითხვის დღე ახლოსაა და უმალ მომიწოდებდნენ საიმისოდ, რათა პასუხისმგებლობა მეგრძნო. მაგრამ არავითარი განკითხვის ჟამი, არავითარი პასუხისმგებლობა, ქალებს ხომ ადვილად მისდით გული, გარე სამყაროს არ სცალია, ყველაფერზე ყურადღება გაამახვილოს. და მაინც რა მოხდა მთელი ამ წლების მანძილზე? ისეთი არც არაფერი, გარდა იმისა, რომ ამგვარი შემთხვევები – ხან ძლიერ, ხან სუსტად, – მეორდებოდა და მათი საერთო რაოდენობა გაიზარდა. და კიდევ ის, რომ ხალხი უფრო ახლოს ცდილობს მისვლას, რათა სიამოვნებით ჩაყონ ცხვირი, როგორც კი საამისო შესაძლებლობა მიეცემათ; მაგრამ ისინი ამ შესაძლებლობას ვერ ნახულობენ, საკუთარ ალღოს ეყრდნობიან, რაც საკმარისია მხოლოდ საიმისოდ, რომ თავი გაირთონ, მაგრამ სხვებისთვის ეს არაფრისმაქნისია.
კაცმა რომ თქვას, ყოველთვის ასე იყო, ყოველთვის იყვნენ უსარგებლო, კუთხეში მდგომი უსაქმურები, რომლებიც ეშმაკურად ერევიან, უფრო მეტად, თავს ნათესაური მოტივებით იმართლებენ, სულ ყურადღებით არიან, ყელამდე სავსე „განუმეორებელი ალღოთი“, მაგრამ ყოველივე ამის ერთადერთი შედეგი მხოლოდ ისაა, რომ ისინი კვლავ ერთ ადგილას დგანან – აქ არიან. სიახლე იმაში მდგომარეობს, რომ თანდათან ვისწავლე მათი სახეების გარჩევა; ადრე მჯეროდა, რომ თანდათანობით, ყოველი მხრიდან ერთად მოდიოდნენ, საქმის ვითარების მოცულობა იზრდებოდა და გადამწყვეტი მომენტიც თავისთავად დადგებოდა; დღეს კი უკვე ვიცი, რომ ეს ყოველივე ასაკის ბრალი იყო და გადამწყვეტი მომენტის დადგომასთან ძალიან ცოტა, ან სულაც არაფერი ჰქონდა საერთო. „გადამწყვეტი მომენტი“, თავად ეს სიტყვა, ნეტავ რატომ ვუწოდებ მას ასე მაღალფარდოვნად? ის თუ ოდესმე უნდა დადგეს, – ცხადია, ხვალ და ზეგ არა და ალბათ არც არასოდეს, – თუ საზოგადოება ამ ამბით მაინც დაინტერესდება, რისთვისაც ის, – როგორც მე არა ერთგზის ვიმეორებ, – უუნაროა, თავად თუმცა სიტუაციიდან მთლად უვნებელი ვერ გამოვალ, მაგრამ მხედველობაშია მისაღები ისიც, რომ მე საზოგადოებისთვის ცნობილი ვარ. მის შუქში ვცხოვრობ ნდობით აღსავსე და თავადაც ნდობას ვიმსახურებ. და რომ ეს ჩამორჩენილი მწუხარე ქალი, მოგვიანებით გამოჩნდა, სხვები, ჩემს გარდა, მას ალბათ უმალ ბალახის თესლად აღიქვამდნენ და ყველასათვის სრულიად უხმაუროდ, ჩექმის ქვეშ გასრესდნენ, და რომ ამ ქალს, უარეს შემთხვევაში, შეეძლო მხოლოდ პატარა შტრიხი დაემატებინა იმ „დიპლომისათვის“, რომელშიც მე საზოგადოება როგორც მისთვის კარგა ხნის პატივსაცემ წევრს ამომიცნობს. ეს გახლავთ მოვლენათა დღევანდელი მდგომარეობა, რაც მოუსვენრობის მიზეზს ნაკლებად მაძლევს.
იმას, რომ წლებთან ერთად მაინც ოდნავ მოუსვენარი გავდი, საქმის ზოგად მნიშვნელობასთან არავითარი კავშირი არა აქვს; უბრალოდ, შეუძლებელია თავის შეკავება, როცა ვინმეს განუწყვეტლივ აბრაზებ, მაშინაც კი, როცა გესმის ამ გაღიზიანების უსაფუძვლობა; იწყებ ნერვიულობას (ხდები მოუსვენარი), ფიზიკურად იძაბები გადამწყვეტი მომენტის მოლოდინში, თუმცა მისი დადგომისა, გონიერების თანახმად, არ გჯერა. ნაწილობრივ ეს ასაკის ბრალიცაა. ახალგაზრდები ყოველივეს ლამაზად წარმოაჩენენ, ულამაზო ელემენტები ახალგაზრდობის უწყვეტ ძალის წყაროში იკარგება. თუ ახალგაზრდას მახვილი მზერა აქვს, მას ამის გამო არ დაძრახავენ, ეს სულაც შეუმჩნეველი დარჩება თავად მის მიერაც კი, მაგრამ ის, რაც ასაკში რჩება, არის მხოლოდ ნარჩენები, ყოველი მათგანი მნიშვნელოვანია, არც ერთი აღარ განმეორდება, ყოველი მათგანი აშკარად ხელის გულზე ძევს და ასაკში შესული კაცის მახვილი მზერა სწორედაც რომ აშკარად მახვილი (ფხიზელი) მზერაა და ძნელი არაა ამის დადგენა. საქმის დიდი გაუარესება არც ამ მხრივ მომხდარა.
რომელი მხრიდანაც არ უნდა შევხედო, მაინც ასე მოჩანს – და მეც ამავე აზრზე ვრჩები – რომ თუ ამ პატარა ამბავს როგორმე გარე სამყაროსგან დავფარავ, ჩემი ცხოვრება კარგა ხანს მშვიდად გაგრძელდება, მიუხედავად პატარა ქალის მთელი ამ რისხვისა.

გერმანულიდან თარგმნა რუსუდან ბეჟაშვილმა.

ჰაინრიხ ფონ კლაისტი “ლოკარნოელი მათხოვარი ქალი”

29 დეკ

ალპების ძირში, ლოკარნოს მახლობლად, ზემო იტალიაში ერთი მარკიზის ძველი სასახლე იდგა, რომელიც ამჟამად, თუ სან გოთარდიდან მოდიხარ, უბადრუკ ნანგრევებად მოჩანს. თავის დროზე სასახლეში დიდი მაღალჭერიანი დარბაზები იყო. ერთ-ერთ მათგანში გულისხმიერმა დიასახლისმა ოდესღაც კარს მომდგარი მოხუცი მათხოვარი ქალი შეიკედლა და ჩალა დაუფინა დასაწოლად. მარკიზმა კი, ნადირობიდან დაბრუნებულმა, შემთხვევით რომ შევიდა დარბაზში, სადაც სანადირო თოფს ინახავდა, ქალს უკმეხად უბრძანა იმ კუთხიდან ამდგარიყო და ღუმელს უკან გადაბარგებულიყო. მას კი წამოდგომისას მოპრიალებულ იატაკზე ფეხი დაუცდა და ყავარჯნიანად იატაკზე დავარდა. კუდუსუნი დაიშავა. დიდი გაჭირვებით მაინც წამოდგა, გადაჭრა ოთახი და როგორც უბრძანეს, ღუმელს უკან გადაბარგდა, მაგრამ კვნესითა და ოხვრით ძირს დაეცა და სულიც განუტევა.
რამდენიმე წლის შემდეგ, როცა მარკიზი ომისა თუ მოუსავლიანობის გამო, მძიმე გასაჭირში აღმოჩნდა, მასთან ერთი ფლორენციელი რაინდი ჩამოვიდა, რომელსაც სასახლის მშვენიერი მდებარეობის გამო, მისი ყიდვა სურდა. მარკიზმა, ვისთვისაც ეს გარიგება ბევრს ნიშნავდა, ცოლს დაავალა, უცნობი ზემოთ ნახსენებ თავისუფალ ოთახში მოეთავსებინა, რომელიც ლამაზად და დიდებულად იყო მოწყობილი.მაგრამ, ჰოი საოცრებავ, რა თავსატეხი გაუჩინა ცოლ-ქმარს იმ ამბავმა, როცა რაინდმა შუაღამისას, დაბნეულმა და გაფითრებულმა, კიბე ჩამოირბინა და მათთან შევარდა, თან ირწმუნებოდა, ოთახში მოჩვენებებიაო. რაღაც უხილავი , იმგვარი შრიალით, თითქოს ჩალაზე იწვაო, ოთახის კუთხიდან წამოდგა, ბაკუნით გადაჭრა ოთახი და ღუმელს უკან კვნესითა და ოხვრით დაენარცხა.
შეშინებულმა მარკიზმა, მოჩვენებითი მხიარულებით, თვითონაც ვერ გეტყოდათ რატომ, რაინდს სიცილი დააყარა და შესთავაზა, მშვიდად რომ ბრძანდებოდეთ, მეც თქვენთან ერთად იმ ოთახში გავათევ ღამესო.
რაინდს არაფრის გაგონება არ სურდა, უმორჩილესად ითხოვდა, გამოიჩინეთ თავაზიანობა და ნება დამრთეთ, მარკიზის საძინებელ ოთახში სავარძელზე მოვთავსდეო. გამთენიისას კი ცხენი შეაკაზმინა, ყველას გამოეთხოვა და გზას გაუდგა.
ამ შემთხვევამ, რომელმაც საოცარი მითქმა-მოთქმა გამოიწვია, მარკიზისათვის სავალალოდ, მრავალი მყიდველი დააფრთხო.ასე და ამგვარად, მის საკუთარ სახლის მსახურთა შორისაც კი უცნაური და გაურკვეველი ჭორები ვრცელდებოდა: თითქოს ოთახში შუაღამისას ვიღაც დადისო, და ყოველივე ამისთვის რომ ბოლო მოეღო, მარკიზმა გადაწყვიტა, მომდევნო ღამეს საქმე თავად გამოერკვია. ამიტომ შებიდებისას საწოლი სწორედ იმ ოთახში გააშლევინა, შემდეგ კი ფხიზლად და მოუთმენლად დაელოდა შუაღამეს. მაგრამ წამოიდგინეთ მისი შეძრწუნება, როცა მართლა მოაღწია შუაღამემ, გაუგონარი შრიალი მისწვდა მის ყურს; გეგონებოდათ, ვიღაც წამოდგა ჩალიდან, – რამაც შემდეგ გაიშრიალა,– ამ არსებამ ოთახი გადჭრა და ღუმელს უკან კვნესითა და ოხვრით დაეცა. მეორე დილით, როცა მარკიზი ქვედა სართულზე ჩამოვიდა და მეუღლემ ჰკითხა, დაკვირვებამ როგორ ჩაიარაო, იგი იმდენად თავზარდაცემული და სასოწარკვეთილი იყო, კარი გადარაზა და მტკიცებას მოჰყვა, მოჩვენების ამბავი მართალიაო. ქალი არნახულმა შიშმა აიტანა და ქმარს სთხოვა: სანამ ეს ამბავი საზოგადოებაში გახმაურდებოდა, კიდევ ერთი უწყინარი ცდა მოეწყოთ. შემდგომ ღამეს ერთ-ერთი უერთგულესი მსახური თან გაიყოლეს და მოჩვენების წარმოუდგენელი ხმაური კვლავ გაიგონეს. მხოლოდ გადაუდებელი სურვილის გამო, სასახლე რადაც უნდა დასჯდომოდათ, თავიდან მოეშორებინათ, კოშმარი, რომელმაც ორივე მათგანი მოიცვა, მსახურის იქ ყოფნისას არ შეიმჩნიეს და მომხდარ რაღაც უმნიშვნელო და შემთხვევით მიზეზს მიაწერეს, რაც მათი აზრით, ალბათ, მალე გაირკვეოდა. მესამე დღის მიმწუხრისას საქმის არსში უკეთ ჩასაწვდომად, ცოლ-ქმარმა გულისფანცქალით კვლავ აიარა სასტუმრო ოთახის კიბე. ზუსტად კარის წინ, შემთხვევით, საკუთარი ძაღლი შემოხვდათ ჯაჭვიდან რომ აშვებულიყო. ამგვარად, ორივემ, ზუსტად არც კი იცოდნენ რატომ, შესაძლოა, უნებლიე განზრახვით, რომ მესამე სულიერიც თან ჰყოლოდათ, ძაღლიც თან წაიყვანეს. მაგიდაზე მდგომი ორი სან თლის შუქზე მარკიზა გაუხდელად, მარკიზი თავისი დაშითა და პისტოლეტებით, კარადიდან რომ გადმოიღო, თერთმეტი საათისთვის, მეუღლესთან ერთად საწოლზე ჩამოჯდა. ამასობაში, სანამ ისინი შეძლებიდაგვარად, საუბრით ერთმანეთის გართობას ცდილობდნენ, ძაღლმა თავი თათებში ჩარგო, შუა ოთახში მოიკალათა და ჩაეძინა. ზუსტად შუაღამისას საშჲნელი შრიალი კვლავ გაისმა. რაღაც არსება, რომლის დანახვაც ძეხორციელს არ შეეძლო, ოთახის კუთხიდან გაჭირვებით წამოდგა ყავარჯნებით; ჩალის შრიალი ისმოდა მის ფეხქვეშ. პირველ ნაბიჯებზე ძაღლს გაეღვიძა, ყურები ცქვიტა, იატაკიდან წამოვარდა და წკმუტუნითა და ყეფით, თითქოს ვინმე თავს დაესხა და ფეხი დაადგაო’ ღუმელის საპირისპირო მხრეს უკან დაიხია. ამის შემხედვარე მარკიზას თმა ყალყზე დაუდგა და ოთახიდან გავარდა. ხოლო როცა მარკიზმა დაშნით ხელში იყვირა, მანდ ვინ არისო, არავინ გამოეხმაურა. შეშლილივით დაშნით ჰაერს კვეთდა ყოველი მიმართულებით; ამ დროს ქალმა სასწრაფოდ ცხენების შეკაზმვა ბრძანა და ქალაქში გამგზავრება გადაწყვიტა. მაგრამ, სანამ საკუთარ ნივთებს თავს მოუყრიდა და ჭიშკრიდან გამოაღწევდა, დაინახა, რომ სასახლე უკვე ყოველი მხრიდან ცეცხლის ალში იყო გახვეული. თავზარდაცემულმა მარკიზმა სანთელი აიღო და სასახლეს, რომელიც ირგვლივ ხის გალავნით იყო გარშემორტყმული, , სიცოცხლემობეზრებულმა ოთხივ კუთხით ცეცხლი მოუკიდა. ამაოდ აგზავნიდა ქალი ხალხს წერაატანილის გადასარჩენად; ის ყველაზე უფრო უბადრუკი სიკვდილით მოკვდა და ახლაც აწყვია თანამემამულეთა მიერ შეგროვილი მისი თეთრი ძვლები იმ ოთახის კუთხეში, რომლიდანაც მან ლოკარნოელ მათხოვარ ქალს ადგომა უბრძანა.

ჯონ მაქსველ კუტზეე “სირცხვილი”

1 ნოე

Image ჯონ მაქსველ კუტზეე „სირცხვილი“
ჯ. მ. კუტზეე სამხრეთაფრიკელი ინგლისურენოვანი მწერალია. რომანი „სირცხვილი“ მან 1999 წელს გამოაქვეყნა და ამ წიგნისათვის ბუკერის პრემია მეორედ მიიღო. ის აგრეთვე ნობელის პრემიის ლაურეატიც გახლავთ (2003 წ.). მიუხედავად იმისა, რომ მე მწერლებს პრემიების მიხედვით არ ვსჯი, ჩვენში ამას მნიშვნელობას ანიჭებენ და არა მარტო აქ… თავად რომანს რაც შეეხება, ის კეიპტაუნის უნივერსიტეტის ერთ პროფესორზეა, რომელსაც სასიყვარულო ურთიერთობა ჰქონდა საკუთარ სტუდენტთან, რის გამოც უნივერსიტეტიდან მიდის. დანაშაულს უმალ აღიარებს და ზედმეტი სენტიმენტების გარეშე ტოვებს იქაურობას. კოლეგები, ჟურნალისტები ამაოდ ცდილობენ რაიმე ხელმოსაჭიდი წამოაცდენინონ.
„ჩვენ პურიტანულ დროში ვცხოვრობთ. პირადი ცხოვრება ყველას განსჯის საგნად იქცა, მისდამი მეტისმეტი ცნობისმოყვარეობა კი რესპექტაბელური გახდა – ცნობისმოყვარეობა და სენტიმენტალობა. მათ სპექტაკლი სჭირდებოდათ: გულში მჯიღის ცემა, მონანიება, ცრემლიც კი… მოკლედ, ტელეშოუ. ასეთი სიამოვნება კი ვერ მივანიჭე.“– უამბობს ქალიშვილს მასთან ფერმაში ჩასვლისას. ამ უსიამოვნების შემდეგ ის ყველაფერს კარგავს, სამსახურს, მდგომარეობას, ბინას… მაგრამ ცდილობს შეინარჩუნოს ღირსება. მუშაობს ბაირონზე, სურს ოპერის დაწერა.
მეორე ამბავია მისი ქალიშვილის ისტორია, არანაკლებ დრამატული. ჩემი აზრით, ეს „სირცხვილი“ ეხება უფრო მეტად შვილს, ვიდრე მამას. ლუსი – კარგი განათლების მქონე ქალიშვილი – სოფლად სახლდება და ფერმერულ ცხოვრებას ირჩევს: უვლის ძაღლებს, ამუშავებს მიწას და შაბათობით საკუთარ პროდუქტს ბაზარზეც ყიდის. თავიდან თითქოს შესაშურია მისი დამოუკიდებლობა, შრომისმოყვარეობა, რაც ერთგვარი თავისუფლების გარანტიაც არის, მაგრამ, აღმოჩნდება, რომ მთლად ასეც არაა საქმე. ფერმაში ჩნდება შავი მუშა (ორივე გაგებით) პეტრასი, რომელიც საკუთარ თავს „მეძაღლეს“ უწოდებს, ლუსის შავ სამუშაოში ეხმარება, მოგვიანებით ყიდულობს მისგან მიწის ნაკვეთის ნახევარს და თანამფლობელი ხდება. ერთი შეხედვით, ერთგული დამხმარეა ლუსის მეურნეობაში, მაგრამ ერთხელაც,მისი არყოფნის დროს, სამკაციანი ჯგუფი თავს ესხმის გოგონას (მამასთან ერთად, ისიც იქაა იმ დროს), აუპატიურებენ და ძარცვავენ მას, მიყავთ მამის მანქანაც. ირკვევა, რომ ეს ხალხი პეტრასისთვის არც ისე უცნობია; ანუ სურთ შექმნან ილუზია, რომ აქ მთლად უსაფრთხო ვითარება არ არის და მას დამცველი ესაჭიროება, რადაც თავად მოაქვს თავი. მამა სთხოვს ქალიშვილს, მიატოვოს აქაურობა, მაგრამ ლუსი უარზეა, თვლის, რომ ეს მისი მარცხი იქნება. ბოლომდე არ ამხელს მიზეზებს, რატომ ჯიუტობს ასე და თან ყველაფერზე თანხმდება, რასაც პეტრასი სთავაზობს. იმ საბედისწერო დღის შემდეგ ორსულად აღმოჩნდება და იმაზეც კი თანახმაა, პეტრასს გაჰყვეს ცოლად, (რომელსაც ფერმაში უკვე ცოლიც ყავს შვილებით, და საყვარელიც) და ვინც სინამდვილეში მისი მფარველი იქნება; მამას კი პირობას აძლევს, რომ მისი სახლი ხელშეუხებლად დარჩება, სადაც მისი ნებართვის გარეშე ვერავინ შევა. პოლიციაც მხოლოდ დაზღვევის გამო გამოიძახა, ძარცვის თაობაზე მოახსენა, გაუპატიურებაზე ხმაც არ დაუძრავს, მამასაც არ აძლევს უფლებას, მეზობლებს უჩივლოს, რადგან აქ სურს ცხოვრების გაგრძელება: „დიახ, გზა, რომელსაც მე ვადგავარ, შესაძლოა მცდარია, მაგრამ თუ ახლა ფერმიდან წავალ, წავალ დამარცხებული და ამ მარცხის გემო მთელი ცხოვრება გამყვება.“– ერთი სიტყვით, ეთნიკური და ეთიკური წინააღმდეგობების გამოსახატავად, ავტორი კომპოზიციურად დატვირთულ სიუჟეტს იყენებს. გმირთა წინააღმდეგობრივ საქციელში მკითხველს ზოგჯერ გარკვევა უჭირს და მართლაც, იქნებ ასეა, როგორც წიგნის ერთ-ერთი გმირი ამბობს: „…როცა ჩაგვავლებენ, ჩვენ ყველანი პატიებას ვითხოვთ. მაშინ ყველანი ვწუხვართ. საქმე ის კი არ არის, ჩადენილის გამო ვწუხვართ თუ არა. საქმე ის არის, რა ვისწავლეთ მომხდარისაგან და რას ვაპირებთ ახლა, როცა ვწუხვართ.“

სამი კითხვა მოთხრობის ბოლოს

25 ოქტ

Image

ლუიზე რინზერი

არავითარი შემამსუბუქებელი გარემოებანი, გეთაყვა

რატომ მაწამებთ? ერთხელ უკვე ვაღიარე, განა არა არის საკმარისი? მე იდა რაითი მოვკალი. სამზარეულოს დანა შევურჭე. სიამოვნებას განიჭებთ ამის კიდევ ერთხრლ მოსმენა? დეტალებით ტკბებით, ასეა განა? მეტად საინტერესოა: ვიღაცა ქალი თავის საუკეთესო მეგობარს კლავს, დღისით – მზისით, სამზარეულოში კარტოფილის ფცქვნის დროს. არ გჯერათ ჩემი? რა? განა ისე გამოვიყურები, თითქოს თავის გაწირვა მსურდეს და ამით ნამდვილი მკვლელის ვინაობის დაფარვა? ამას არავის გამო არ ვიზამდი. მაშ სხვა ვის უნდა მოეკლა იგი? მას ხომ მტერი არ ჰყავდა. ყველას უყვარდა ეს ქალი. ყველასთვის სათაყვანო, მომხიბვლელი ქალბატონი რაითი. იგი ერთნაირად უყვარდა როგორც ყასაბს, ისევე ქუჩის ინსპექტორსა და საგადასახადო კონსულტანტს. ჩემს ქმარს? მხოლოდ ზომიერად. ქალი მას აღიზიანებდა, ისევე როგორც მე _ ბატონ რაითს. ათი წელი ვმეგობრობდით, დიახ. ბატონი რაითი ჩემი ქმრის კოლეგაა. _ ორი ჩინოვნიკი იუსტიციის სამინისტროში. დაბალი რანგის ხელმძღვანელები. ორივე დაწინაურებას ელოდება. ამის შემდეგ, დაწინაურებული პირი მეორის უფროსი გახდება. შანსები თანაბარი აქვთ. არც ერთს არ უნდოდა მეორისაგან დაჩაგრული ყოფილიყო, გესმით? მეტი არაფერი? როგორ არა: რაითი ჩემი უფროსი შვილის ნათლიაა, ჩემი ქმარი კი _ რაითების უფროსი ბავშვისა. ისე, როგორც წესით მიღებულია, სახარხაროა, პირდაპირ, რა ზედმეტად ნორმალურია ყოველივე ეს; რა გონივრული; რა ზედმიწევნით მშვენიერი. მოკლედ, რაითები და ციმერმანები ერთმანეთს ეკვრიან ისე, როგორც ფისი და გოგირდი. ნუთუ გგონიათ, რომ ლოცვის გარეშე იძინებდნენ? არავითარ შემთხვევაში. ეს ყოველივე ზედმეტად მოწესრიგებულ, ზედმეტად სუფთა, კარგ რეპუტაციაზე მიანიშნებდა. მე ხომ არ?.. რა? ხომ არ ვეჭვიანობდი, რომელიმე მხარეს? სასაცილოა. თუ მიყვარდა ფრაუ რაითი? როგორ გითხრათ, ჩვევის ამბავია.მე მის გუშინდელ კითხვაზე დავფიქრდი. ანუ: ეს ამბავი დაგეგმილი არ ყოფილა, ცხადია არა, მაგრამ ალბათ კიბოსავით იყო, შენში რომ ატარებ და ვერ ამჩნევ, ხოლო ერთ მშვენიერ დღეს კი თავს იჩენს. ალბათ ასეა. მე მანამდე თუ?.. ერთხელ, დიახ, ვუთხარი: ახლა მე წავალ, თორემ. თორემ რა? არ ვიცი. მაგრამ იყო მომენტები, როცა ის (ქალი) აუტანელი იყო, ისე უბრალოდ. არა, კამათი არა, არასოდეს. ყოველთვის მეგობრული და თავაზიანი იყო, თვინიერ კატასავით. უფრო მოთვინიერებული, მე ვფიქრობ. არა, სიგარეტი არა, მაგრამ ფანჯარას თუ გამოაღებთ… ნუ გეშინიათ, არ გადავხტები. თქვენ ისაც კი შეგიძლიათ, საკნის კარი და ციხის ჭიშკარი ღია დატოვოთ, გარეთ არ გამოვალ, სადაც ყველაფერი მაინც უკვე ჩავლილია, და ეს გარეთ ჩემთვის უკვე აღარ არსებობს. მათ უჩემოდაც შეუძლიათ ცხოვრება. ესეც უკვე ჩავლილია. ჩემი ცხოვრება ამოწუ-

რულია, არ გესმით? ავად ხომ არა ვარ? არა. მე მგონი არა.დეპრესიული? ეს კი

ვინღა არ არის? არა. არავითარი თვითმკვლელობის მცდელობა. არასოდეს.ნარკოტიკები? არასოდეს. არა, არავითარი ფსიქიატრი. ოღონდ ეს არა. შემამსუბუქებელი გარემოებანი? არ მსურს. გესმით: არ მინდა. არავითარი მოწყალება; არავის მხრიდან. მოვკალი და ნათელ გონებაზე გახლდით. არ გჯერათ? საღ გონებაზე საკუთარ მეგობარ ქალს დანას არ უყრიან? ასე გგონიათ? ამგვარი მეგობრობისას ყველაფერი ერთმანეთშია არეული, რასაც დიდხანს ვერ ამჩნევენ, თავს იტყუებენ, მთელი დროის განმავლობაში ქვევით, შავი ხვრელისკენ როდი იყურებიან. ერთხელ ექსკურსიაზე ვიყავით, დეკორატიულ შადრევან-თან მივედით, მან აუზში გომბეშოს ხელი სტაცა, ვინ, ფრაუ რაითმა, რა თქმა უნდა, დაიჭირა და იქვე გალავანზე მიასრისა, რატომ? იმიტომ, რომ გომბეშო პრინცად სურდა ეხილა, ისე, როგორც ზღაპარში ,,მეფე გომბეშო”. ვიკივლე და მინდოდა გომბეშო წამერთმია, მაგრამ მან ცხოვე-ლი ისევ აუზში ჩააგდო, რომელიც უკვე მკვდარი იყო და ფრაუ რაითმა ქმარს უთხრა: შენთანაც ხომ არ ვცადო იგივე ან ციმერმანთანო? ჩვენ მისი შეგვეშინდა. ეს გუშინ არ მითქვამს, არა, აღარ ვიცი, მე ძაღლივით მიღრენდა, დიახ, ასეა, რა ვთქვი მე გუშინ, მან ჩემ ქმარს უკბინა. ჰო, ის ჩვენს შორის იკბინებოდა, მას ყოველთვის ყველაფრის შთანთქმა სურდა. სიამოვნებით შეგსანსლავდი, ეს მისი გამოთქმა იყო და ვერ მიუხვდებოდი, ეს ხუმრობა იყო, თუ სხვა რამ. თუ ეს საბაბი იყო ჩემი ქმედებისათვის? არა, მიზეზი ალბათ, უკვე კარგა ხანია არსებობს, მაგრამ ფარული, ვინ იფიქრებდა, რომ ჯადოქარიც იქნებოდა. ისე, რომ შეხედო, ლამაზია, ვარდისფერი, ქერა, მხიარული და ბანალური. როგორ თუ ჯადოქარი, მეკითხებით თქვენ, სწორედაც რომ ამისთანა გახლდათ და ჩვენ არ ვიცოდით. მეც არ ვიცოდი, სანამ ჩემს ახალშობილ ჩვილს არ უკბინა; დიახ, დიახ, ეს სიმართლეა, უნდა დამიჯეროთ, რადგან ეს ყველაზე მთავარია იმ ამბავში, რაც შემდეგ მოხდა: ერთ დღეს ის მოვიდა, რა თქმა უნდა, მსურს გიამბოთ, თუმცა, ეს ხომ უკვე გიამბეთ, გასაგებია. ფიქრობთ, რომ საკუთარ თავთან წინააღმდეგობაში მოვალ და შეგიძლიათ ნიღაბი ჩამომხსნათ და შეცდომებზე მიმითითოთ? რაც ალბათ შვებას მომგვრის, მაგრამ მე შეცდომებს არ ვუშვებ, რადგან განტვირთვა არ მსურს, გასაგებია? დიახ, ახლავე გიამბობთ, მაგრამ თქვენ კაცი ხართ და ამიტომაც ამ ყველაფერს სრულად ვერ აღიქვამთ, რადგან გგონიათ, რომ ყველაფრის ახსნა ერთ სიბრტყეზეა შესაძლებელი; მაგრამ არსებობს სხვადასხვა დონეები, ორი ან სამი, და ყოველ მათგანზე… მისმენთ? ვხედავ, არც ერთი სიტყვის არ გჯერათ, რასაც მე ვამბობ, ან მხოლოდ ნახევარი, მხოლოდ რაღაც უმნიშვნელო ნა წილი; მე მინდა გაგიადვილოთ, ვცდილობ ის სცენა დაგიხატოთ, როდესაც ყოველივე ეს მოხდა, მაშასადამე: აქ არის ნაქირავები სახლის სამზარეულო, დილის თერთმეტი საათია, სამზარეულო ჯერ დაულაგებელია, საუზმის ჭურჭელი გაურეცხავი და აქ ასევე დგას ქალი, ჩემნაირი, დაუბანელი თავითა და ჭუჭყიანი წინსაფრით, ფეხები ქოშებში წაუყვია, დაღლილია, რადგან ექვს საათზე ადგა, თავის ორ უფროს შვილსა და ქმარს საუზმე მოუმზადა. შემდეგ უფროსები სკოლაში მანქანით წაიყვანა და პატარა გზად საბავშვო ბაღში დატოვა; შინ მოვარდა, რადგან შიშობდა, რომ ახალშობილს არ გაღვიძებოდა, ან ავად ხომ არ იყო, ან ბალიშის ქვეშ ხომ არ იხრჩობოდა, ან ლოგინში ცუდად არ მომწყვდეულიყო. ქალმა კინაღამ ძაღლი გაიტანა, ის ქუჩის განაპირას მოძრაობს, გუბეებში არტყამს, კიბეებზე გიჟივით არბის, პატარას ტირილი ესმის, მადლობა ღმერთს, ცოცხალია… აბანავებს და აჭმევს. შემდეგ ქალი ბავშვიანად ეტლით სუპერმარკეტში მიდის; პარასკევია, ამ დღეს ყველანი საყიდლებზე მიდიან, თითქოს შემდეგ აღარაფერი იქნება, რომ მერე იყიდო; შემდეგ შინ ბრუნდება. ეს  ყველაფერი ფეხით სვლის ტემპში ხდება. აბაზანას ასუფთავებს, ლოგინებს ახალ თეთრეულს აკრავს და კარტოფილის ფცქვნას იწყებს, რა? კარტოფილი არ ყოფილა, რა ვთქვი მე გუშინ? კარტოფილი სწორედაც რომ იყო; თერთმეტის ნახევარია, სამზარეულოში უწესრიგობაა, მეც მოუწესრიგებელი ვარ, ყველგან არეულობაა, ამდენი ქაოსისგან თავი მტკივა და ამ დროს კარზე ზარია, ვინ შეიძლება იყოს; ეს ის არის, ეს-ესაა საპარიკმახეროდან მობრძანდება, მშვენივრად მოწესრიგებული, ლამაზად აცვია, ვარდისფერია და მხნე, ერთი შეხედეთ, როგორ დგას? ახალი ცისფერი კაბა აცვია. ღია, ღია ცისფერი, ცასავით, _ როგორც პატარა გოგოს. ძვირფასო, ფოსტაში მივდიოდი, არ შემეძლო გვერდით ისე ჩამევლო, რომ არ მოგსალმებოდი. შესაძლოა, მაგრამ ჩემთან… არა უშავს, მაგრამ შენი პატარა ტირის, ავადაა? არა, ჩაისვარა და გამოსაცვლელია, სულ ეს არის, თავი დაანებე, იყოს საწოლში, ახლავე დავბან და გამოვუცვლი. მაგრამ ნახე, რა საყვარელია! შეიძლება საყვარელია, მაგრამ ახლა სუნი უდის. მას პატარა უკვე ხელში ჰყავს და ცეკვავს სამზარეულოში, თან რაღაც სულელურ ამერიკულ სიმღერას მღერის, my sweet baby, my angel, და ასე შემდეგ; გეუბნები, დასვი ბავშვი საწოლზე!  ძვირფასო , მყავდეს, რა მოხდა, გთხოვ, შენ ხომ მოგწონს ჩემთან პატარავ, არა? დედაშენს ხომ შენთვის არა სცალია, რატომ გააჩინეთ ოთხი შვილი, ეს ძალიან ბევრია. ახლა კი ვეუბნები: შენც სიამოვნებით გეყოლებოდა, ალბათ უფრო მეტიც…, ვიცი, რას იზამ, ვწუხვარ, არავინაა რთული ოპერაციისგან დაზღვეული, მაგრამ ბოლოსდაბოლოს დღეს ხომ სხვა მეთოდებიც არსებობს იმისათვის, რომ ბავშვი გყავდეს, ახლა კი დასვი ჩემი შვილი საწოლზე, მორჩი. ის ასეც იქცევა და წყვეტს სიმღერას. ახლა ყავა უნდა, გამიკეთებ? თავად მოიმზადე, ჭურჭელი იქ არის, შაქარი იქ, რძე მაცივარშია, წყალი დოქში, მოკლედ შენ იცი. დღეს მაინცდამაინც სტუმართმოყვარე არა ხარ. არა, არა ვარ, ვერ ხედავ, ამდენი საქმისგან ჭკუა მაქვს არეული. ვხედავ, _ თქვა მან _, შენ სტრესი გჭირს, უნდა ქალაქიდან გახვიდე, შვებულება მოიწყო. კი მაგრამ როგორ, ოთხი ბავშვით სად. დედა ხომ გყავს, შეუძლია შეგცვალოს. დედაჩემი, ჰა, მას ხომ პატარა ბავშვები არ უყვარს. ან შენი დედამთილი. მას მე არ ვუყვარვარ. ან სხვა ნათესავები. არა მყავს და არც მჭირდება. თავს იღუპავ, რას მეუბნები. ჰო, შენი ქმარი ვეღარაფერს იღებს შენგან, საპარიკმახეროში უნდა წახვიდე, ხომ წახვალ, ხვალ შეფთან წვეულებაა, აუცილებლად უნდა წახვიდე. ვალდებული არა ვარ და ვერც შევძლებ, ძიძა არა მყავს. მე გამოგიგზავნი ერთ სტუდენტ გოგონას. მოეშვი. კი მაგრამ, რას იტყვიან, შენი ქმარი თუ მარტო მივა, ხომ შეიძლება იფიქრონ, რომ… იფიქრონ, რაც უნდათ, წადი, სარეცხი უნდა შევკრა, სამრეცხაოში თორმეტამდე უნდა მივიტანო. რა, თეთრეულს არეცხინებ? მე არასოდეს, ყოველთვის თვითონ ვრეცხავ სარეცხის საპნით, ეს ყველაფერს ჯობია; სამრეცხაოში სარეცხის საშუალებებს იყენებენ, ისინი ხომ საზიანოა, ამის გამო ბავშვები კანის დაავადებებით ავადდებიან. მათ ეს აზრადაც არ მოსდით.არ გიყვარს რეცხვა? მე მიყვარს, როცა სარეცხი მანქანა მუშაობს, მე ვმღერი, ის კი მყვება. მაშ მღერი, ჰა, მითხარი გეთაყვა, ფარდების ჩამოხსნაში ხომ არ მოგეხმარო, ჭუჭყიანია,  რატოა ასე ყავისფერი? რადგან ჩემი ქმარი ეწევა. შენ რა, არ უკრძალავ მოწევას იქ, სადაც ჩვილი ბავშვია? ჩემი არ ეწევა, მხოლოდ დაუკმაყოფილებელი კაცები ეწევიან. მაშასადამე შენი დაკმაყოფილებულია არა? ჰო, აბა რა, მისი პატარა კეთილი მდივანი გეხმარებათ ამაში. იცინის, არ ბრაზობს, მას თვითკმაყოფილების ჯავშანი აქვს აფარებული, რომელიც ასე შეუვალია. აბა, ვეუბნები, მირჩევნია გაბოლილი ფარდები, ვიდრე ჩემს ქმარს ხასა ჰყავდეს სამსახურში; ჩვენ მაინც ოთხი შვილი გვყავს, ყველა მისგანაა, სასურველი და დაცული, ჩემი ქმარი უკმარისობას არ უჩივის. მე კი ჩემსას ყოველგვარი ცელქობის ნებას ვაძლევ, თქვა მან, იგი ყოველთვის უკან ბრუნდება, მონანიებით, მაგრამ კმაყოფილი, ჩვენ ქალებსაც კი გვმართებს. რა? ზოგჯერ გვერდზე გავხტეთ, ეს ახალგაზრდობას გვინარჩუნებს, მაგალითად შენც შეგეძლო. რა? აი, დოქტორი პეტერსენი ხომ შეყვარებულია შენში. ვინ? ბავშვების ექიმი. შენ აფრენ. მშვენიერი ფლირტი იქნებოდა, რატომაც არა, მეცა მაქვს ერთი. რა, შენ სხვაგანაც დადიხარ? დავდივარ ზოგჯერ, ეს მამხიარულებს. ჩვილი ისევ ტირილს იწყებს, მისი აყვანა მინდა, მაგრამ პატარა უკვე მის მკლავებშია, მაშინვე ხელი სტაცა, აქეთ-იქით დაატარებს, გულში იკრავს ძვლებს მოსტეხს, ისევ მღერის, მღერის არასწორად; მომეცი ბავშვი, ვეუბნები, არა, მე დრო მაქვს აქეთ-იქით რომ ვატარო, შენ კი _ არა. მომეცი, უნდა გამოვუცვალო. რაო, ეგ მოიცდის, ხედავ, იცინის, უხარია, მას მე ვუყვარვარ, არა, ჩემო ტკბილო, ხომ გიყვარვარ? ბავშვი მომეცი. ქალი ბავშვით დახტის, ცეკვავს, მღერის, სარეცხის კალათას ახტება, მომეცი ბავშვი, ის ცეკვას აგრძელებს მაგიდის გარშემო, ყავადანი უსტვენს, ბავშვი ჩხავის, ის კი მაგიდაზე ხტება და იცინის, ის ნამდვილი გრძნეულია, ახლა ვხვდები, ბავშვს მოიტაცებდა და გაიქცეოდა, არა, ან კიდევ პირს დააღებდა და გადასანსლავდა. მეც მაგიდაზე ვხტები და ბავშვს ხელიდან ვტაცებ. ის ყვირის, დამიტოვე ბავშვი, მე კი მისგან შორს მიმყავს და საწოლში ვაწვენ. უნდა უკან გამომყვეს, მე კი ხელს ვტაცებ სამზარეულოს დანას და ვურჭობ, ყელიდან სისხლი მოსდის, გაოცებული მიყურებს, შემდეგ ეცემა, ასე დაგდებულს ვტოვებ და პოლიციაში გავრბივარ: ადამიანი მოვკალი. აი, ასე იყო ეს ყოველივე. ახლა კი გთხოვთ, თავი დამანებოთ. ახლა ყველაფერი რიგზეა. ერთხელ და სამუდამოდ. როგორ? ეს თქვენ გუშინაც მითხარით: ყველაფერი გამოგონილია, ასე გგონიათ? რა სისულელეა. თითქოს ეს რაიმეს ცვლიდეს. მე ის მოვკალი. მორჩა. საქმე მოთავებულია. თუ ცოცხალი გადარჩა და კართან მივიდა? ეს მტკიცებულება იქნებოდა? რომ არ ვიცინი? თქვენ ტყუით. სულელურად იტყუებით. სულ არაფერი გესმით. ის ხომ ნამდვილად მკვდარია, ერთხელ და სამუდამოდ. ახლა კი წადით ბოლოს და ბოლოს.

გერმანულიდან თარგმნა რუსუდან ბეჟაშვილმა

 

კითხვები: 1. მართლა კლავს, თუ ეს მისი ფანტაზიის ნაყოფია?

                    2. მოთხრობის გმირი დადებითია თუ უარყოფითი?

                    3. სიყვარული უფრო ალტრუისტულია თუ ეგოისტური?

 

უილიამ ფოლკნერის “დროშები მტვერში”

19 ოქტ

უილიამ ფოლკნერი 1897 წელს მისისიპის შტატის ერთ პატარა ქალაქში დაიბადა და, შეიძლება ითქვას, მთელი ცხოვრება მისისიპიში გაატარა. წერა პოეზიით დაიწყო, ხოლო მოგვიანებით დიდ რომანისტად  მოგვევლინა. მან გამოიგონა ადგილი ამერიკის სამხრეთში, სადაც მისი რომანების უმრავლესობაში ვითარდება მოქმედება ინდიელთა მიწაზე პირველი თეთრი მაცხოვრებლების გამოჩენიდან მე-20 საუკუნის შუა პერიოდამდე. მისი რომანები ერთ დიდ საგას წარმოადგენს მისისიპელებზე და მათ სხვადასხვა გვარის წარმომადგენლებზე, რომლებიც რომანიდან რომანში გადადიან და მკითხველისთვის ახლობელნი ხდებიან. რომანში „დროშები მტვერში“ სარტორისების ოჯახის ამბავია აღწერილი 1-ლი მსოფლიო ომის შემდეგ.

რომანი ასახავს არისტოკრატიის დაცემას მისისიპიში, სარტორისის ოჯახის წევრები

ძველ დიდებას მისტირიან. ისინი თავისი გარდაცვლილი წინაპრის – პოლკოვნიკ ჯონ სარტორისის აჩრდილიდან ვერ გამოდიან, ის გახლდათ კავალერიის ოფიცერი სამოქალაქო ომის დროს, მისი სახელი უკავშირდებოდა ასევე ადგილობრივი რკინიგზის მშენებლობას. რომანის გმირები, პოლკოვნიკ სარტორისის უმცროსი და – მამიდა ჯენი, ვაჟით – ბაიარდ სარტორის უფროსი და მისი შვილიშვილი ბაიარდ უმცროსი არიან ძირითადად; და მათ ირგვლივ ვითარდება მოქმედება.

მამიდა ჯენის ძველი დროის რომანტიკიდან ერთ ადგილას გახსენების ამგვარი ფრაგმენტი გვხვდება წიგნში, რაც მისი ძმის მეგობარ გენერალ ჯეფ სტიუარტთან იყო დაკავშირებული: „…ცოტა ხანს ჩაფიქრებული მიაშტერდა ცეცხლს, მის ფერმკრთალ, ჯიუტ სახეს წამით მშვიდი სინაზე გადაეფინა. – იუმორის უცნაური გრძნობა ჰქონდა. …კიდევ ჩაიძირა მოგონებებში, სადღაც შორეული ადგილებისკენ თუ გაექცა ფიქრი ნაკვერჩხლების მოვარდისფრო ქონგურებს მიღმა. – საცოდავი, …მერე უფრო მშვიდად დაამატა: – 58 წელს ბალტიმორში ვალსი ვეცეკვე, – და მისი ხმა ისეთი ამაყი და მშვიდი იყო, როგორც დროშები მტვერში.“

რომანი ახალგაზრდა ბაიარდ სარტორისის 1-ლი მსოფლიო ომიდან ჯეფერსონში (ავტორის მიერ გამოგონილი იოკნაპატოფას ოლქში) დაბრუნებით იწყება. სადაც იგი თავის ტყუპ ძმა ჯონთან ერთად მფრინავი იყო. ჯონი ომში დაიღუპა. მას სულ თან სდევს ძმის გარდაცვალების ამბავი: „ფიქრებში ისევ თავის დაღუპულ ძმასთან იყო და ერთმანეთის სიშმაგით შევსებულ-გამთლიანებული დღეების აჩრდილი ყველაფრზე მტვერივით ეფინა ოთახში, იმ მეორე აჩრდილს აძევებდა, მის სუნსა თუ სურნელს, მისი არსებობის კვალს და ისე უკრავდა სუნთქვას, იძულებული გახდა, წამომდგარიყო, ფანჯარა ბოლომდე გამოეღო და ჰაერი ხარბად ჩაესუნთქა, იმ კაცივით, ვისაც წყლიდან ამოყვინთვის მერე ვერაფრით დაუჯერებია, ისევ ზედაპირზე მოვექეციო.“

უმცროსი ბაიარდი საკუთარი ოჯახისგან გაუხცოებული რჩება, დროს მანქანით სწრაფ სვლასა და ოდესღაც საკუთარ მსახურებთან ღრეობაში ატარებს. ზანგებთან ერთად დაჰქრის მანქანით, და მიუხედავად მათი შიშისა, არავითარ ანგარიშს არ უწევს მათ და საკუთარ სიცოცხლესაც არც თუ იშვიათად, საფრთხეში იგდებს. ერთხელ ერთმა ზანგმა უთხრა, გააჩერე, ქუდი გადამივარდაო, მან კი მიუგო, –გადახტი, თუ ბიჭი ხარო!

თანამეინახე მსახურები თავგატეხილ ბაიარდს ასე ახასიათებენ: „მე ჯერ კიდევ იმ დროიდან ვიცნობ, როცა მთლად თითისტოლა იყო, თუმცა ასე ძმაკაცურად ჯერ არასოდეს ვმჯდარვართ, მე ღარიბი ბიჭი ვიყავი, ძმებო, ბაიარდის ოჯახი კი იმ დიდ მამულში ცხოვრობდა ყოველთვის, ბანკში დიდი ფული ედოთ და ზანგები ემსახურებოდნენ, მარა თვითონ ჯიგარია, – გაიმეორა ისევ, – არავის ეტყვის, ვისკი ვინ დაალევინა.“

ის მეზობელ გოგონა – ნარცისას უყვარდება და საბოლოოდ ქორწინდებიან. ამის პარალელურად, წიგნში საინტერესოა ხანგრძლივი თვალთვალი და ანონიმური წერილები ნარცისასადმი, რომლებსაც იგი არ პასუხობდა, მაგრამ წერილებს ინახავდა, რაც მისი ხელჩანთიდან ამოშვერილმა ფურცლის წვეტმა გასცა, ეს კი   სტიმული აღმოჩნდა იმ ყმაწვილისათვის, ვინც წერილებს უგზავნიდა. ირკვევა, რომ ეს ბანკში მომუშავე ბაირონ სნოუფსია, რომელიც ეჭვიანობით გახელებული ნარცისას ოთახში შეიპარება, უჯრაში წერილების დასტას აღმოაჩენს და მის ერთ-ერთ საცვალთან ერთად, ხელს გააყოლებს, სანაცვლოდ ტოვებს ბოლო წერილს. ფანჯრიდან გადახტომისას ძველი სათბურის მინებზე ფეხში დაიჭრება და ასე დასისხლიანებული და დაუოკებელი ვნებით გაშმაგებული ქალაქს ტოვებს.

როგორც ყველა დიდ კლასიკურ რომანში, აქაც რამოდენიმე სასიყვარულო ურთიერთობაა აღწერილი,მათ შორის,ნარცისას ძმის – ჰორასისა და ბელის უცნაური სიყვარულის ამბავი, ექსცენტრული, მოუსვენარი ქალისა, რომელმაც ქმარი და ქალიშვილი მიატოვა მისი სიყვარულის გამო. ჰორასი კი გაორებულია და ბოლომდე არც არის დარწმუნებული უყვარს თუ არა იგი, უფრო სწორად, რატომაა მასთან. დასთან საუბარში ამბობს: „არადა დღეს უამრავი ბავშვების მოყვარული ქალწული დაიარება სამყაროში, …და გულწრფელად გითხრა, მეც არა ერთი ასეთი მეგულება, ცოლად რომ შეიძლება შემერთო და მაინც… – ბოლო-ბოლო შეიძლება საიდუმლოც

ეგ იყოს, არა რაიმე ქვეცნობიერი ლტოლვა იმისკენ, რაც, ჩვენი აზრით, ბედნიერებაა, ან შვება… არამედ იმ წვრილმანი ქვენა იმპულსების უაზრო აყოლა, რომელთა განდევნასაც ადამიანი ამაოდ ცდილობს მისივე პირიდან ამომავალი სიტყვებით.“

წიგნში საყურადღებოა სოციალური ძვრები ზანგთა უფლებების თვალსაზრისით, დღეს უცნაურადაც კი ჟღერს, მამიდა ჯენის სიტყვები, როცა ამბობს, ნეტა რომელ ჭკუათმყოფელს მოუვიდა თავში აზრად, ზანგებისთვის და თეთრკანიანებისთვის ერთნაირი ფორმა ჩაეცმიაო. თავად ზანგებსაც უმაღლდებათ მოქალაქეობრივი თვითშეგრძნების უნარი და საკუთარი უფლებებისთვის ხმას იმაღლებენ. სარტორისების მსახურის – საიმონის ვაჟი, მაშინ როცა მამას თეთრების მსახურება ნორმალურად მიაჩნია, ასეთ რამეს ამბობს: „– მორჩა, თეთრკანიანის ჭკუაზე აღარ ვივლი, სულერთია, კაპიტანი იქნება, ლეიტენანტი თუ პოლიციელი, თითონაც მიხვდნენ, ომში უჩვენოდ არაფერში ვარგანან, ტალახში გვსვრიან, ფეხით გვთელავენ, მარა თუ გაუჭირდათ, დაითაფლებიან, მობრძანდი, ჩემო ბატონო ზანგო, აქეთ გვიკადრე, სადაც საყვირი უკრავს, შენა ხარ ქვეყნის მშველელი და გადამრჩენელიო, ხოდა ეხლა დრო მოვიდა, ჩვენც მოვიმკათ მოსამკელი, დროა უკვე.“

სასიხარულოა ქართული თარგმანის გამოსვლა, მადლობა ყველა მესვეურს, განსაკუთრებით, მთარგმნელ ზაზა ჭილაძეს. კითხვისას ყურში საამოდ გხვდება მშვენიერი ქართული: „თეთრრიკულებიანი, წითელნოხდაფენილი კიბე ნატიფად ტყდებოდა წელში და სადღაც, ზედა სართულის ბინდ-ბუნდში იკარგებოდა.“ – რას იტყვით, როგორია? მთელი რომანის კითხვისას გაქვს განცდა, რომ ხელთ გიპყრია დიდი რომანის არანაკლებ ადეკვატური ქართული თარგმანი. მრავლადაა მხატვრული ადგილების ცოცხლად აღწერის ნიმუშები,როგორც,მაგალითად: „მაგრამ მაინც ნოემბერი იდგა, ნისლიანი, მომქანცველი დღეების ჟამი, როცა შემოდგომის პირველი აფეთქება დამთავრებულია და ზამთარი ჯერ გახრიოკებულ ჰორიზონტს მიღმა იკრებს ძალებს, ნოემბერი, როცა წელიწადი, შალში გახვეული ოჯახის დედასავით, თავის შვილებით გარემოცული კვდება ნელ-ნელა, უმტკივნეულოდ, დაუდგენელი ავადმყოფობით.“ და ა. შ.

ამ რომანმა კიდევ ერთხელ გაგვახსენა უ. ფოლკნერის დაუდგრომელ გმირთა შფოთიანი თავგადასავლები. ხოლო თავად ავტორი კი ამ წიგნის წერისას ამბობდა, რომ საფოსტო მარკის ხელა ეს მშობლიური მიწის ნაგლეჯი ნამდვილად ღირს იმად, რომ მასზე წერო და რომ ერთი მისი სიცოცხლეც არ იქნება საკმარისი ამ თემის ამოსაწურად.Image