ხორხე ლუის ბორხესი “ქვიშის წიგნი”

31 Aug


ხორხე ლუის ბორხესი
ქვიშის წიგნი (მოთხრობები)

ამ წიგნს არც თავი აქვს და არც ბოლო, თან არც ერთ სხვა წიგნს არ ჰგავს და მოსვენებას გიკარგავს. ჯერ ცდუნება გეწევა მისი შეძენისაკენ, ხოლო საბოლოოდ მაინც იძულებული ხარ, ხელი გაიცალო მისგან. – ბორხესის „ქვიშის წიგნზეა“, რა თქმა უნდა, საუბარი.
„ფოთლის დამალვა უმჯობესი ტყეშიაო“ – ახსენდება მოთხრობის გმირს და წიგნს ეროვნული ბიბლიოთეკის სარდაფში გაზეთებსა და რუკებთან ინახავს. –
ამგვარად თავისუფლდება საბედისწერო შენაძენისაგან.
მოთხრობა „მედალი“ კი იმ მეფეზეა, , რომელსაც შინაგანი ღირსების გარდა, აღარაფერი შემორჩა და იმ სიმბოლური მედლისა, რომელიც „არც ცხადის ძალით წაერთმის და არც მალვით მოიპარების.“
ღრმა აზრის მოკლე ფორმით გამოხატვის ოსტატი ბორხესი ამ მოთხრობებშიც გვანიჭებს ჩვეულ ლიტერატურულ სიამოვნებას.
მოთხრობა „ეთნოგრაფის“ გმირის მთავარი ფრაზა კი ალბათ ის არის, როცა იგი საიდუმლოს ძიების შემდეგ, პროფესორს ეუბნება: „…საიდუმლო არაფერია იმ გზასთან შედარებით, რომელიც მე განვვლე.“ შემდეგ კი სამეცნიერო საბჭოში მისი გამოქვეყნების გარეშე აგრძელებს ცხოვრებას. ამ საიდუმლოს ძიების გზაზე შინაგანად გამდიდრებული.
მოთხრობაში „სხვა“ იგი თავის ალტერ-ეგოს, მეორე ხორხე ლუის ბორხესს ესაუბრება. ისინი ლიტერატურაზე, სტილზე საუბრობენ და თავად არ სჯერათ, რომ ეს სხვადასხვა ეპოქასა და სივრცეში მართლაც ხდება, ერთი შვეიცარიაში (ჟენევაში) იმყოფება, მეორე ამერიკაში (ბოსტონში). საინტერესო აქ ისაა, რომ ასაკიც სხვადასხვაა და, აქედან გამომდინარე, მოსაზრებათა განსხვავებულობა – დოსტოევსკიზე, უიტმენზე და სხვა. არათანაბრად ნაკითხები არიან და სხვადასხვაგვარი გემოვნება აქვთ. „ბევრს ვფიქრობდი ამ შეხვედრაზე, რომლის შესახებაც არავისთვის მიამბია.
…შეხვედრა რეალური იყო, მაგრამ „სხვა“ სიზმარში მელაპარაკებოდა და ამიტომაც შეეძლო ჩემი დავიწყება. მე კი მას ცხადში ველაპარაკებოდი და მოგონებები დღემდე მტანჯავს.“
მძაფრი გრძნობები, მგლური კანონები აქ (ამ მოთხრობებში) დანის ტრიალიც არ არის უცხო. ვნების ამშლელი ისტორიებია და ამავე დროს დამაფიქრებელი („სამხრეთი“ „კაცი ვარდისფერი კაფედან.“). ისევ ადგილი მზის ქვეშ და ალბათ, ისევ საკუთარი ძალის დემონსტრირება. „… ან რა უნდა გაზრდილიყო ამ სიბინძურეში, ჩვენ გარდა, თავცარიელი ლაქლაქების, რომლებიც ძლიერის წინაშე ლაჩრებად ვიქცევით… მხოლოდ და მხოლოდ ბრიყვი ჩხუბისთავები.“
არანაკლებ სახალისოა ფილოსოფიური ჟანრის მოთხრობების კითხვა, როგორიცაა, მაგალითად „დაღლილი კაცის უტოპია“ ან „პარაცელსიუსის ვარდი“, რომელიც თავისი ფერფლიდან აღმდგარი ვარდის ისტორიით ტანჰოიზერის ლეგენდას გვაგონებს გამხმარი ჯოხის მწვანედ შეფოთლის ანალოგიით. თუმცა პარაცელსიუსი მოწაფეს ეუბნება, რომ რწმენისათვის მან სასწაულები არ უნდა ეძებოს და ისეც ხდება, რომ მოსწავლე იმედგაცრუებული ტოვებს მასწავლებელს, ვარდი კი მხოლოდ მისი წასვლის შემდეგ აღდგება ფერფლისაგან.

ბევრ სხვა „ბრძნულ“ ამბავთან ერთად, ეს ფრაზაც დამამახსოვრდა: „მამაკაცი, რომელიც ხუთ წუთზე მეტ ხანს ფიქრობს ქალზე, კაცი კი არა, ჩვარია.“ („როსენდო ხუარესის ამბავი“). – ესპანურენოვანი (ლათინო-ამერიკელ) კაცების ტიპიური გამონათქვამი. თორემ, მართლა ასე რომ იყოს, ქალთა მოდგმას კაცი მეგობარი აღარ შეგვრჩებოდა.
და განა ვინმეს უფიქრია ქალზე უფრო მეტი, ვიდრე ამ ველურ არსებებს?..
არანაკლებ მძიმე საკითხავია პატარა ადამიანების სვე-ბედი, მაგალითად, მოთხრობაში „გარეწარი ქალი,“ სადაც ძმები ერთი ქალის სიყვარულს ასე უტიფრად ინაწილებენ. ხულიანაც, თავის მხრივ, მორჩილად ასრულებს მოვალეობას, თუმცა უმცროს ძმას ანიჭებს უპირატესობასო, – გვეუბნება ავტორი.
საბოლოოდ ძმები „გონს მოეგებიან“, რათა საზოგადოების საწინააღმდეგო ცხოვრების წესი მიატოვონ და ხულიანას ერთ ბორდელის მეპატრონეს მიჰყიდიან, ფულს კი შუაზე გაიყოფენ (თითქოს ადვილად შეელიენ ხულიანას „ნუშისფერ თვალებსა“ და „მუქ კანს“).
„ტურდერში ნილსენებმა … თავიანთ უწინდელ ცხოვრებასთან ამჯობინეს დაბრუნება – მამაკაცების გარემოცვაში. და ისევ შეუდგნენ ჩხუბებს, გარჩევებსა და ძიძგილაობას.“
ფიქრობთ, აქ მთავრდება ამ ციცქნა მოთხრობის ისტორია? – ნურას უკაცრავად!
ძმები ბორდელში სიარულს არ იშლიან და საბოლოოდ ერთ-ერთი მათგანი კლავს ქალს. – პატარა ადამიანებს პრობლემის გადაჭრის ამგვარად მარტივი ხერხი გააჩნიათ… მაგრამ, „…ახლა კიდევ ერთი ძაფი აკავშირებდათ: ქალი, ტკივილით მიტანილი მსხვერპლად, და მისი დავიწყების აუცილებლობა.“
ახალი რა უნდა თქვა ბორხესზე, ალბათ ყველა მკითხველი თავისი კუთხით გაიხსენებს და კიდევ ერთხელ ვისიამოვნებთ.

4 Responses to “ხორხე ლუის ბორხესი “ქვიშის წიგნი””

  1. lia111 September 6, 2013 at 2:58 pm #

    ვფიქრობ, ბორხესი მწერალთა იმ კატეგორიას განეკუთვნება, რომელიც დროსა და სივრცეში შემოფარგლული არ არის. ის, უბრალოდ, თავის მარადიულ სათქმელს ლათინო-ამერიკული აქცენტით ამბობს და მე ეს მომწონს.

  2. rusa111 September 6, 2013 at 6:42 pm #

    ძარღვიანი აქცენტია! ხშირად დაუნდობელი…

  3. anania September 9, 2013 at 10:43 pm #

    ეგ მოთხრობა მეც მახსოვს, გავბრაზდი ძმებზე.
    კიდე “ჯვარცმული ქრისტე”!

  4. rusa111 September 9, 2013 at 11:19 pm #

    “ჯვარზე გაკრული ქრისტე”, ხო თავისი საოცარი ფინალით, მეორე ავაზაკი რომ ამბობს: “რა სარგებელი მაქვს მე იმით, რომ ის იტანჯებოდა – როცა მე როგორც ვიტანჯებოდი, ისევე ვიტანჯები?”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s

%d bloggers like this: