Archive | ოქტომბერი, 2012

სამი კითხვა მოთხრობის ბოლოს

25 ოქტ

Image

ლუიზე რინზერი

არავითარი შემამსუბუქებელი გარემოებანი, გეთაყვა

რატომ მაწამებთ? ერთხელ უკვე ვაღიარე, განა არა არის საკმარისი? მე იდა რაითი მოვკალი. სამზარეულოს დანა შევურჭე. სიამოვნებას განიჭებთ ამის კიდევ ერთხრლ მოსმენა? დეტალებით ტკბებით, ასეა განა? მეტად საინტერესოა: ვიღაცა ქალი თავის საუკეთესო მეგობარს კლავს, დღისით – მზისით, სამზარეულოში კარტოფილის ფცქვნის დროს. არ გჯერათ ჩემი? რა? განა ისე გამოვიყურები, თითქოს თავის გაწირვა მსურდეს და ამით ნამდვილი მკვლელის ვინაობის დაფარვა? ამას არავის გამო არ ვიზამდი. მაშ სხვა ვის უნდა მოეკლა იგი? მას ხომ მტერი არ ჰყავდა. ყველას უყვარდა ეს ქალი. ყველასთვის სათაყვანო, მომხიბვლელი ქალბატონი რაითი. იგი ერთნაირად უყვარდა როგორც ყასაბს, ისევე ქუჩის ინსპექტორსა და საგადასახადო კონსულტანტს. ჩემს ქმარს? მხოლოდ ზომიერად. ქალი მას აღიზიანებდა, ისევე როგორც მე _ ბატონ რაითს. ათი წელი ვმეგობრობდით, დიახ. ბატონი რაითი ჩემი ქმრის კოლეგაა. _ ორი ჩინოვნიკი იუსტიციის სამინისტროში. დაბალი რანგის ხელმძღვანელები. ორივე დაწინაურებას ელოდება. ამის შემდეგ, დაწინაურებული პირი მეორის უფროსი გახდება. შანსები თანაბარი აქვთ. არც ერთს არ უნდოდა მეორისაგან დაჩაგრული ყოფილიყო, გესმით? მეტი არაფერი? როგორ არა: რაითი ჩემი უფროსი შვილის ნათლიაა, ჩემი ქმარი კი _ რაითების უფროსი ბავშვისა. ისე, როგორც წესით მიღებულია, სახარხაროა, პირდაპირ, რა ზედმეტად ნორმალურია ყოველივე ეს; რა გონივრული; რა ზედმიწევნით მშვენიერი. მოკლედ, რაითები და ციმერმანები ერთმანეთს ეკვრიან ისე, როგორც ფისი და გოგირდი. ნუთუ გგონიათ, რომ ლოცვის გარეშე იძინებდნენ? არავითარ შემთხვევაში. ეს ყოველივე ზედმეტად მოწესრიგებულ, ზედმეტად სუფთა, კარგ რეპუტაციაზე მიანიშნებდა. მე ხომ არ?.. რა? ხომ არ ვეჭვიანობდი, რომელიმე მხარეს? სასაცილოა. თუ მიყვარდა ფრაუ რაითი? როგორ გითხრათ, ჩვევის ამბავია.მე მის გუშინდელ კითხვაზე დავფიქრდი. ანუ: ეს ამბავი დაგეგმილი არ ყოფილა, ცხადია არა, მაგრამ ალბათ კიბოსავით იყო, შენში რომ ატარებ და ვერ ამჩნევ, ხოლო ერთ მშვენიერ დღეს კი თავს იჩენს. ალბათ ასეა. მე მანამდე თუ?.. ერთხელ, დიახ, ვუთხარი: ახლა მე წავალ, თორემ. თორემ რა? არ ვიცი. მაგრამ იყო მომენტები, როცა ის (ქალი) აუტანელი იყო, ისე უბრალოდ. არა, კამათი არა, არასოდეს. ყოველთვის მეგობრული და თავაზიანი იყო, თვინიერ კატასავით. უფრო მოთვინიერებული, მე ვფიქრობ. არა, სიგარეტი არა, მაგრამ ფანჯარას თუ გამოაღებთ… ნუ გეშინიათ, არ გადავხტები. თქვენ ისაც კი შეგიძლიათ, საკნის კარი და ციხის ჭიშკარი ღია დატოვოთ, გარეთ არ გამოვალ, სადაც ყველაფერი მაინც უკვე ჩავლილია, და ეს გარეთ ჩემთვის უკვე აღარ არსებობს. მათ უჩემოდაც შეუძლიათ ცხოვრება. ესეც უკვე ჩავლილია. ჩემი ცხოვრება ამოწუ-

რულია, არ გესმით? ავად ხომ არა ვარ? არა. მე მგონი არა.დეპრესიული? ეს კი

ვინღა არ არის? არა. არავითარი თვითმკვლელობის მცდელობა. არასოდეს.ნარკოტიკები? არასოდეს. არა, არავითარი ფსიქიატრი. ოღონდ ეს არა. შემამსუბუქებელი გარემოებანი? არ მსურს. გესმით: არ მინდა. არავითარი მოწყალება; არავის მხრიდან. მოვკალი და ნათელ გონებაზე გახლდით. არ გჯერათ? საღ გონებაზე საკუთარ მეგობარ ქალს დანას არ უყრიან? ასე გგონიათ? ამგვარი მეგობრობისას ყველაფერი ერთმანეთშია არეული, რასაც დიდხანს ვერ ამჩნევენ, თავს იტყუებენ, მთელი დროის განმავლობაში ქვევით, შავი ხვრელისკენ როდი იყურებიან. ერთხელ ექსკურსიაზე ვიყავით, დეკორატიულ შადრევან-თან მივედით, მან აუზში გომბეშოს ხელი სტაცა, ვინ, ფრაუ რაითმა, რა თქმა უნდა, დაიჭირა და იქვე გალავანზე მიასრისა, რატომ? იმიტომ, რომ გომბეშო პრინცად სურდა ეხილა, ისე, როგორც ზღაპარში ,,მეფე გომბეშო”. ვიკივლე და მინდოდა გომბეშო წამერთმია, მაგრამ მან ცხოვე-ლი ისევ აუზში ჩააგდო, რომელიც უკვე მკვდარი იყო და ფრაუ რაითმა ქმარს უთხრა: შენთანაც ხომ არ ვცადო იგივე ან ციმერმანთანო? ჩვენ მისი შეგვეშინდა. ეს გუშინ არ მითქვამს, არა, აღარ ვიცი, მე ძაღლივით მიღრენდა, დიახ, ასეა, რა ვთქვი მე გუშინ, მან ჩემ ქმარს უკბინა. ჰო, ის ჩვენს შორის იკბინებოდა, მას ყოველთვის ყველაფრის შთანთქმა სურდა. სიამოვნებით შეგსანსლავდი, ეს მისი გამოთქმა იყო და ვერ მიუხვდებოდი, ეს ხუმრობა იყო, თუ სხვა რამ. თუ ეს საბაბი იყო ჩემი ქმედებისათვის? არა, მიზეზი ალბათ, უკვე კარგა ხანია არსებობს, მაგრამ ფარული, ვინ იფიქრებდა, რომ ჯადოქარიც იქნებოდა. ისე, რომ შეხედო, ლამაზია, ვარდისფერი, ქერა, მხიარული და ბანალური. როგორ თუ ჯადოქარი, მეკითხებით თქვენ, სწორედაც რომ ამისთანა გახლდათ და ჩვენ არ ვიცოდით. მეც არ ვიცოდი, სანამ ჩემს ახალშობილ ჩვილს არ უკბინა; დიახ, დიახ, ეს სიმართლეა, უნდა დამიჯეროთ, რადგან ეს ყველაზე მთავარია იმ ამბავში, რაც შემდეგ მოხდა: ერთ დღეს ის მოვიდა, რა თქმა უნდა, მსურს გიამბოთ, თუმცა, ეს ხომ უკვე გიამბეთ, გასაგებია. ფიქრობთ, რომ საკუთარ თავთან წინააღმდეგობაში მოვალ და შეგიძლიათ ნიღაბი ჩამომხსნათ და შეცდომებზე მიმითითოთ? რაც ალბათ შვებას მომგვრის, მაგრამ მე შეცდომებს არ ვუშვებ, რადგან განტვირთვა არ მსურს, გასაგებია? დიახ, ახლავე გიამბობთ, მაგრამ თქვენ კაცი ხართ და ამიტომაც ამ ყველაფერს სრულად ვერ აღიქვამთ, რადგან გგონიათ, რომ ყველაფრის ახსნა ერთ სიბრტყეზეა შესაძლებელი; მაგრამ არსებობს სხვადასხვა დონეები, ორი ან სამი, და ყოველ მათგანზე… მისმენთ? ვხედავ, არც ერთი სიტყვის არ გჯერათ, რასაც მე ვამბობ, ან მხოლოდ ნახევარი, მხოლოდ რაღაც უმნიშვნელო ნა წილი; მე მინდა გაგიადვილოთ, ვცდილობ ის სცენა დაგიხატოთ, როდესაც ყოველივე ეს მოხდა, მაშასადამე: აქ არის ნაქირავები სახლის სამზარეულო, დილის თერთმეტი საათია, სამზარეულო ჯერ დაულაგებელია, საუზმის ჭურჭელი გაურეცხავი და აქ ასევე დგას ქალი, ჩემნაირი, დაუბანელი თავითა და ჭუჭყიანი წინსაფრით, ფეხები ქოშებში წაუყვია, დაღლილია, რადგან ექვს საათზე ადგა, თავის ორ უფროს შვილსა და ქმარს საუზმე მოუმზადა. შემდეგ უფროსები სკოლაში მანქანით წაიყვანა და პატარა გზად საბავშვო ბაღში დატოვა; შინ მოვარდა, რადგან შიშობდა, რომ ახალშობილს არ გაღვიძებოდა, ან ავად ხომ არ იყო, ან ბალიშის ქვეშ ხომ არ იხრჩობოდა, ან ლოგინში ცუდად არ მომწყვდეულიყო. ქალმა კინაღამ ძაღლი გაიტანა, ის ქუჩის განაპირას მოძრაობს, გუბეებში არტყამს, კიბეებზე გიჟივით არბის, პატარას ტირილი ესმის, მადლობა ღმერთს, ცოცხალია… აბანავებს და აჭმევს. შემდეგ ქალი ბავშვიანად ეტლით სუპერმარკეტში მიდის; პარასკევია, ამ დღეს ყველანი საყიდლებზე მიდიან, თითქოს შემდეგ აღარაფერი იქნება, რომ მერე იყიდო; შემდეგ შინ ბრუნდება. ეს  ყველაფერი ფეხით სვლის ტემპში ხდება. აბაზანას ასუფთავებს, ლოგინებს ახალ თეთრეულს აკრავს და კარტოფილის ფცქვნას იწყებს, რა? კარტოფილი არ ყოფილა, რა ვთქვი მე გუშინ? კარტოფილი სწორედაც რომ იყო; თერთმეტის ნახევარია, სამზარეულოში უწესრიგობაა, მეც მოუწესრიგებელი ვარ, ყველგან არეულობაა, ამდენი ქაოსისგან თავი მტკივა და ამ დროს კარზე ზარია, ვინ შეიძლება იყოს; ეს ის არის, ეს-ესაა საპარიკმახეროდან მობრძანდება, მშვენივრად მოწესრიგებული, ლამაზად აცვია, ვარდისფერია და მხნე, ერთი შეხედეთ, როგორ დგას? ახალი ცისფერი კაბა აცვია. ღია, ღია ცისფერი, ცასავით, _ როგორც პატარა გოგოს. ძვირფასო, ფოსტაში მივდიოდი, არ შემეძლო გვერდით ისე ჩამევლო, რომ არ მოგსალმებოდი. შესაძლოა, მაგრამ ჩემთან… არა უშავს, მაგრამ შენი პატარა ტირის, ავადაა? არა, ჩაისვარა და გამოსაცვლელია, სულ ეს არის, თავი დაანებე, იყოს საწოლში, ახლავე დავბან და გამოვუცვლი. მაგრამ ნახე, რა საყვარელია! შეიძლება საყვარელია, მაგრამ ახლა სუნი უდის. მას პატარა უკვე ხელში ჰყავს და ცეკვავს სამზარეულოში, თან რაღაც სულელურ ამერიკულ სიმღერას მღერის, my sweet baby, my angel, და ასე შემდეგ; გეუბნები, დასვი ბავშვი საწოლზე!  ძვირფასო , მყავდეს, რა მოხდა, გთხოვ, შენ ხომ მოგწონს ჩემთან პატარავ, არა? დედაშენს ხომ შენთვის არა სცალია, რატომ გააჩინეთ ოთხი შვილი, ეს ძალიან ბევრია. ახლა კი ვეუბნები: შენც სიამოვნებით გეყოლებოდა, ალბათ უფრო მეტიც…, ვიცი, რას იზამ, ვწუხვარ, არავინაა რთული ოპერაციისგან დაზღვეული, მაგრამ ბოლოსდაბოლოს დღეს ხომ სხვა მეთოდებიც არსებობს იმისათვის, რომ ბავშვი გყავდეს, ახლა კი დასვი ჩემი შვილი საწოლზე, მორჩი. ის ასეც იქცევა და წყვეტს სიმღერას. ახლა ყავა უნდა, გამიკეთებ? თავად მოიმზადე, ჭურჭელი იქ არის, შაქარი იქ, რძე მაცივარშია, წყალი დოქში, მოკლედ შენ იცი. დღეს მაინცდამაინც სტუმართმოყვარე არა ხარ. არა, არა ვარ, ვერ ხედავ, ამდენი საქმისგან ჭკუა მაქვს არეული. ვხედავ, _ თქვა მან _, შენ სტრესი გჭირს, უნდა ქალაქიდან გახვიდე, შვებულება მოიწყო. კი მაგრამ როგორ, ოთხი ბავშვით სად. დედა ხომ გყავს, შეუძლია შეგცვალოს. დედაჩემი, ჰა, მას ხომ პატარა ბავშვები არ უყვარს. ან შენი დედამთილი. მას მე არ ვუყვარვარ. ან სხვა ნათესავები. არა მყავს და არც მჭირდება. თავს იღუპავ, რას მეუბნები. ჰო, შენი ქმარი ვეღარაფერს იღებს შენგან, საპარიკმახეროში უნდა წახვიდე, ხომ წახვალ, ხვალ შეფთან წვეულებაა, აუცილებლად უნდა წახვიდე. ვალდებული არა ვარ და ვერც შევძლებ, ძიძა არა მყავს. მე გამოგიგზავნი ერთ სტუდენტ გოგონას. მოეშვი. კი მაგრამ, რას იტყვიან, შენი ქმარი თუ მარტო მივა, ხომ შეიძლება იფიქრონ, რომ… იფიქრონ, რაც უნდათ, წადი, სარეცხი უნდა შევკრა, სამრეცხაოში თორმეტამდე უნდა მივიტანო. რა, თეთრეულს არეცხინებ? მე არასოდეს, ყოველთვის თვითონ ვრეცხავ სარეცხის საპნით, ეს ყველაფერს ჯობია; სამრეცხაოში სარეცხის საშუალებებს იყენებენ, ისინი ხომ საზიანოა, ამის გამო ბავშვები კანის დაავადებებით ავადდებიან. მათ ეს აზრადაც არ მოსდით.არ გიყვარს რეცხვა? მე მიყვარს, როცა სარეცხი მანქანა მუშაობს, მე ვმღერი, ის კი მყვება. მაშ მღერი, ჰა, მითხარი გეთაყვა, ფარდების ჩამოხსნაში ხომ არ მოგეხმარო, ჭუჭყიანია,  რატოა ასე ყავისფერი? რადგან ჩემი ქმარი ეწევა. შენ რა, არ უკრძალავ მოწევას იქ, სადაც ჩვილი ბავშვია? ჩემი არ ეწევა, მხოლოდ დაუკმაყოფილებელი კაცები ეწევიან. მაშასადამე შენი დაკმაყოფილებულია არა? ჰო, აბა რა, მისი პატარა კეთილი მდივანი გეხმარებათ ამაში. იცინის, არ ბრაზობს, მას თვითკმაყოფილების ჯავშანი აქვს აფარებული, რომელიც ასე შეუვალია. აბა, ვეუბნები, მირჩევნია გაბოლილი ფარდები, ვიდრე ჩემს ქმარს ხასა ჰყავდეს სამსახურში; ჩვენ მაინც ოთხი შვილი გვყავს, ყველა მისგანაა, სასურველი და დაცული, ჩემი ქმარი უკმარისობას არ უჩივის. მე კი ჩემსას ყოველგვარი ცელქობის ნებას ვაძლევ, თქვა მან, იგი ყოველთვის უკან ბრუნდება, მონანიებით, მაგრამ კმაყოფილი, ჩვენ ქალებსაც კი გვმართებს. რა? ზოგჯერ გვერდზე გავხტეთ, ეს ახალგაზრდობას გვინარჩუნებს, მაგალითად შენც შეგეძლო. რა? აი, დოქტორი პეტერსენი ხომ შეყვარებულია შენში. ვინ? ბავშვების ექიმი. შენ აფრენ. მშვენიერი ფლირტი იქნებოდა, რატომაც არა, მეცა მაქვს ერთი. რა, შენ სხვაგანაც დადიხარ? დავდივარ ზოგჯერ, ეს მამხიარულებს. ჩვილი ისევ ტირილს იწყებს, მისი აყვანა მინდა, მაგრამ პატარა უკვე მის მკლავებშია, მაშინვე ხელი სტაცა, აქეთ-იქით დაატარებს, გულში იკრავს ძვლებს მოსტეხს, ისევ მღერის, მღერის არასწორად; მომეცი ბავშვი, ვეუბნები, არა, მე დრო მაქვს აქეთ-იქით რომ ვატარო, შენ კი _ არა. მომეცი, უნდა გამოვუცვალო. რაო, ეგ მოიცდის, ხედავ, იცინის, უხარია, მას მე ვუყვარვარ, არა, ჩემო ტკბილო, ხომ გიყვარვარ? ბავშვი მომეცი. ქალი ბავშვით დახტის, ცეკვავს, მღერის, სარეცხის კალათას ახტება, მომეცი ბავშვი, ის ცეკვას აგრძელებს მაგიდის გარშემო, ყავადანი უსტვენს, ბავშვი ჩხავის, ის კი მაგიდაზე ხტება და იცინის, ის ნამდვილი გრძნეულია, ახლა ვხვდები, ბავშვს მოიტაცებდა და გაიქცეოდა, არა, ან კიდევ პირს დააღებდა და გადასანსლავდა. მეც მაგიდაზე ვხტები და ბავშვს ხელიდან ვტაცებ. ის ყვირის, დამიტოვე ბავშვი, მე კი მისგან შორს მიმყავს და საწოლში ვაწვენ. უნდა უკან გამომყვეს, მე კი ხელს ვტაცებ სამზარეულოს დანას და ვურჭობ, ყელიდან სისხლი მოსდის, გაოცებული მიყურებს, შემდეგ ეცემა, ასე დაგდებულს ვტოვებ და პოლიციაში გავრბივარ: ადამიანი მოვკალი. აი, ასე იყო ეს ყოველივე. ახლა კი გთხოვთ, თავი დამანებოთ. ახლა ყველაფერი რიგზეა. ერთხელ და სამუდამოდ. როგორ? ეს თქვენ გუშინაც მითხარით: ყველაფერი გამოგონილია, ასე გგონიათ? რა სისულელეა. თითქოს ეს რაიმეს ცვლიდეს. მე ის მოვკალი. მორჩა. საქმე მოთავებულია. თუ ცოცხალი გადარჩა და კართან მივიდა? ეს მტკიცებულება იქნებოდა? რომ არ ვიცინი? თქვენ ტყუით. სულელურად იტყუებით. სულ არაფერი გესმით. ის ხომ ნამდვილად მკვდარია, ერთხელ და სამუდამოდ. ახლა კი წადით ბოლოს და ბოლოს.

გერმანულიდან თარგმნა რუსუდან ბეჟაშვილმა

 

კითხვები: 1. მართლა კლავს, თუ ეს მისი ფანტაზიის ნაყოფია?

                    2. მოთხრობის გმირი დადებითია თუ უარყოფითი?

                    3. სიყვარული უფრო ალტრუისტულია თუ ეგოისტური?

 

Advertisements

უილიამ ფოლკნერის “დროშები მტვერში”

19 ოქტ

უილიამ ფოლკნერი 1897 წელს მისისიპის შტატის ერთ პატარა ქალაქში დაიბადა და, შეიძლება ითქვას, მთელი ცხოვრება მისისიპიში გაატარა. წერა პოეზიით დაიწყო, ხოლო მოგვიანებით დიდ რომანისტად  მოგვევლინა. მან გამოიგონა ადგილი ამერიკის სამხრეთში, სადაც მისი რომანების უმრავლესობაში ვითარდება მოქმედება ინდიელთა მიწაზე პირველი თეთრი მაცხოვრებლების გამოჩენიდან მე-20 საუკუნის შუა პერიოდამდე. მისი რომანები ერთ დიდ საგას წარმოადგენს მისისიპელებზე და მათ სხვადასხვა გვარის წარმომადგენლებზე, რომლებიც რომანიდან რომანში გადადიან და მკითხველისთვის ახლობელნი ხდებიან. რომანში „დროშები მტვერში“ სარტორისების ოჯახის ამბავია აღწერილი 1-ლი მსოფლიო ომის შემდეგ.

რომანი ასახავს არისტოკრატიის დაცემას მისისიპიში, სარტორისის ოჯახის წევრები

ძველ დიდებას მისტირიან. ისინი თავისი გარდაცვლილი წინაპრის – პოლკოვნიკ ჯონ სარტორისის აჩრდილიდან ვერ გამოდიან, ის გახლდათ კავალერიის ოფიცერი სამოქალაქო ომის დროს, მისი სახელი უკავშირდებოდა ასევე ადგილობრივი რკინიგზის მშენებლობას. რომანის გმირები, პოლკოვნიკ სარტორისის უმცროსი და – მამიდა ჯენი, ვაჟით – ბაიარდ სარტორის უფროსი და მისი შვილიშვილი ბაიარდ უმცროსი არიან ძირითადად; და მათ ირგვლივ ვითარდება მოქმედება.

მამიდა ჯენის ძველი დროის რომანტიკიდან ერთ ადგილას გახსენების ამგვარი ფრაგმენტი გვხვდება წიგნში, რაც მისი ძმის მეგობარ გენერალ ჯეფ სტიუარტთან იყო დაკავშირებული: „…ცოტა ხანს ჩაფიქრებული მიაშტერდა ცეცხლს, მის ფერმკრთალ, ჯიუტ სახეს წამით მშვიდი სინაზე გადაეფინა. – იუმორის უცნაური გრძნობა ჰქონდა. …კიდევ ჩაიძირა მოგონებებში, სადღაც შორეული ადგილებისკენ თუ გაექცა ფიქრი ნაკვერჩხლების მოვარდისფრო ქონგურებს მიღმა. – საცოდავი, …მერე უფრო მშვიდად დაამატა: – 58 წელს ბალტიმორში ვალსი ვეცეკვე, – და მისი ხმა ისეთი ამაყი და მშვიდი იყო, როგორც დროშები მტვერში.“

რომანი ახალგაზრდა ბაიარდ სარტორისის 1-ლი მსოფლიო ომიდან ჯეფერსონში (ავტორის მიერ გამოგონილი იოკნაპატოფას ოლქში) დაბრუნებით იწყება. სადაც იგი თავის ტყუპ ძმა ჯონთან ერთად მფრინავი იყო. ჯონი ომში დაიღუპა. მას სულ თან სდევს ძმის გარდაცვალების ამბავი: „ფიქრებში ისევ თავის დაღუპულ ძმასთან იყო და ერთმანეთის სიშმაგით შევსებულ-გამთლიანებული დღეების აჩრდილი ყველაფრზე მტვერივით ეფინა ოთახში, იმ მეორე აჩრდილს აძევებდა, მის სუნსა თუ სურნელს, მისი არსებობის კვალს და ისე უკრავდა სუნთქვას, იძულებული გახდა, წამომდგარიყო, ფანჯარა ბოლომდე გამოეღო და ჰაერი ხარბად ჩაესუნთქა, იმ კაცივით, ვისაც წყლიდან ამოყვინთვის მერე ვერაფრით დაუჯერებია, ისევ ზედაპირზე მოვექეციო.“

უმცროსი ბაიარდი საკუთარი ოჯახისგან გაუხცოებული რჩება, დროს მანქანით სწრაფ სვლასა და ოდესღაც საკუთარ მსახურებთან ღრეობაში ატარებს. ზანგებთან ერთად დაჰქრის მანქანით, და მიუხედავად მათი შიშისა, არავითარ ანგარიშს არ უწევს მათ და საკუთარ სიცოცხლესაც არც თუ იშვიათად, საფრთხეში იგდებს. ერთხელ ერთმა ზანგმა უთხრა, გააჩერე, ქუდი გადამივარდაო, მან კი მიუგო, –გადახტი, თუ ბიჭი ხარო!

თანამეინახე მსახურები თავგატეხილ ბაიარდს ასე ახასიათებენ: „მე ჯერ კიდევ იმ დროიდან ვიცნობ, როცა მთლად თითისტოლა იყო, თუმცა ასე ძმაკაცურად ჯერ არასოდეს ვმჯდარვართ, მე ღარიბი ბიჭი ვიყავი, ძმებო, ბაიარდის ოჯახი კი იმ დიდ მამულში ცხოვრობდა ყოველთვის, ბანკში დიდი ფული ედოთ და ზანგები ემსახურებოდნენ, მარა თვითონ ჯიგარია, – გაიმეორა ისევ, – არავის ეტყვის, ვისკი ვინ დაალევინა.“

ის მეზობელ გოგონა – ნარცისას უყვარდება და საბოლოოდ ქორწინდებიან. ამის პარალელურად, წიგნში საინტერესოა ხანგრძლივი თვალთვალი და ანონიმური წერილები ნარცისასადმი, რომლებსაც იგი არ პასუხობდა, მაგრამ წერილებს ინახავდა, რაც მისი ხელჩანთიდან ამოშვერილმა ფურცლის წვეტმა გასცა, ეს კი   სტიმული აღმოჩნდა იმ ყმაწვილისათვის, ვინც წერილებს უგზავნიდა. ირკვევა, რომ ეს ბანკში მომუშავე ბაირონ სნოუფსია, რომელიც ეჭვიანობით გახელებული ნარცისას ოთახში შეიპარება, უჯრაში წერილების დასტას აღმოაჩენს და მის ერთ-ერთ საცვალთან ერთად, ხელს გააყოლებს, სანაცვლოდ ტოვებს ბოლო წერილს. ფანჯრიდან გადახტომისას ძველი სათბურის მინებზე ფეხში დაიჭრება და ასე დასისხლიანებული და დაუოკებელი ვნებით გაშმაგებული ქალაქს ტოვებს.

როგორც ყველა დიდ კლასიკურ რომანში, აქაც რამოდენიმე სასიყვარულო ურთიერთობაა აღწერილი,მათ შორის,ნარცისას ძმის – ჰორასისა და ბელის უცნაური სიყვარულის ამბავი, ექსცენტრული, მოუსვენარი ქალისა, რომელმაც ქმარი და ქალიშვილი მიატოვა მისი სიყვარულის გამო. ჰორასი კი გაორებულია და ბოლომდე არც არის დარწმუნებული უყვარს თუ არა იგი, უფრო სწორად, რატომაა მასთან. დასთან საუბარში ამბობს: „არადა დღეს უამრავი ბავშვების მოყვარული ქალწული დაიარება სამყაროში, …და გულწრფელად გითხრა, მეც არა ერთი ასეთი მეგულება, ცოლად რომ შეიძლება შემერთო და მაინც… – ბოლო-ბოლო შეიძლება საიდუმლოც

ეგ იყოს, არა რაიმე ქვეცნობიერი ლტოლვა იმისკენ, რაც, ჩვენი აზრით, ბედნიერებაა, ან შვება… არამედ იმ წვრილმანი ქვენა იმპულსების უაზრო აყოლა, რომელთა განდევნასაც ადამიანი ამაოდ ცდილობს მისივე პირიდან ამომავალი სიტყვებით.“

წიგნში საყურადღებოა სოციალური ძვრები ზანგთა უფლებების თვალსაზრისით, დღეს უცნაურადაც კი ჟღერს, მამიდა ჯენის სიტყვები, როცა ამბობს, ნეტა რომელ ჭკუათმყოფელს მოუვიდა თავში აზრად, ზანგებისთვის და თეთრკანიანებისთვის ერთნაირი ფორმა ჩაეცმიაო. თავად ზანგებსაც უმაღლდებათ მოქალაქეობრივი თვითშეგრძნების უნარი და საკუთარი უფლებებისთვის ხმას იმაღლებენ. სარტორისების მსახურის – საიმონის ვაჟი, მაშინ როცა მამას თეთრების მსახურება ნორმალურად მიაჩნია, ასეთ რამეს ამბობს: „– მორჩა, თეთრკანიანის ჭკუაზე აღარ ვივლი, სულერთია, კაპიტანი იქნება, ლეიტენანტი თუ პოლიციელი, თითონაც მიხვდნენ, ომში უჩვენოდ არაფერში ვარგანან, ტალახში გვსვრიან, ფეხით გვთელავენ, მარა თუ გაუჭირდათ, დაითაფლებიან, მობრძანდი, ჩემო ბატონო ზანგო, აქეთ გვიკადრე, სადაც საყვირი უკრავს, შენა ხარ ქვეყნის მშველელი და გადამრჩენელიო, ხოდა ეხლა დრო მოვიდა, ჩვენც მოვიმკათ მოსამკელი, დროა უკვე.“

სასიხარულოა ქართული თარგმანის გამოსვლა, მადლობა ყველა მესვეურს, განსაკუთრებით, მთარგმნელ ზაზა ჭილაძეს. კითხვისას ყურში საამოდ გხვდება მშვენიერი ქართული: „თეთრრიკულებიანი, წითელნოხდაფენილი კიბე ნატიფად ტყდებოდა წელში და სადღაც, ზედა სართულის ბინდ-ბუნდში იკარგებოდა.“ – რას იტყვით, როგორია? მთელი რომანის კითხვისას გაქვს განცდა, რომ ხელთ გიპყრია დიდი რომანის არანაკლებ ადეკვატური ქართული თარგმანი. მრავლადაა მხატვრული ადგილების ცოცხლად აღწერის ნიმუშები,როგორც,მაგალითად: „მაგრამ მაინც ნოემბერი იდგა, ნისლიანი, მომქანცველი დღეების ჟამი, როცა შემოდგომის პირველი აფეთქება დამთავრებულია და ზამთარი ჯერ გახრიოკებულ ჰორიზონტს მიღმა იკრებს ძალებს, ნოემბერი, როცა წელიწადი, შალში გახვეული ოჯახის დედასავით, თავის შვილებით გარემოცული კვდება ნელ-ნელა, უმტკივნეულოდ, დაუდგენელი ავადმყოფობით.“ და ა. შ.

ამ რომანმა კიდევ ერთხელ გაგვახსენა უ. ფოლკნერის დაუდგრომელ გმირთა შფოთიანი თავგადასავლები. ხოლო თავად ავტორი კი ამ წიგნის წერისას ამბობდა, რომ საფოსტო მარკის ხელა ეს მშობლიური მიწის ნაგლეჯი ნამდვილად ღირს იმად, რომ მასზე წერო და რომ ერთი მისი სიცოცხლეც არ იქნება საკმარისი ამ თემის ამოსაწურად.Image

სურათი

დავიწყებული რომანტიკა

9 ოქტ

ფრანსუაზ საგანის „გიყვართ ბრამსი?“

რა ხანია მივიწყების საფარველი აკრავს ჩემში ამგვარ ვნებებს, ფორიაქს, ცხოვრებასა თუ ლიტერატურაში. მაგრამ თუ გსურთ, ერთიანად მოწყდეთ პოლიტიკური ბრძოლის ასპარეზად ქცეულ ჩვენს რეალობას, ეს წიგნი საამისოდ საუკეთესო საშუალებაა. სასიყვარულო სამკუთხედი და მათ შორის გრძნობათა ჭიდილი: წუთიერი მარცხი ან დროებითი გამარჯვება – რაზე, ან ვისზე? საკუთარ თავსა თუ საზოგადოებრივ აზრზე. როცა ყოველი წვრილმანი ნიუანსი სიკვდილ-სიცოცხლის საკითხია, როცა ძალზე მნიშვნელოვანია: თითოეული გამოხედვა, ღიმილი, ცრემლიანი თვალები და დუმილიც კი (დუმილიც ხომ მრავალგვარი შეიძლება იყოს და, შესაბამის ვითარებაში, გითხრას ბევრად უფრო მეტი, ვიდრე ნებისმიერმა მრავალსიტყვიერმა ენამზეობამ).
სიუჟეტი კი ამგვარია: 39 წლის ქალბატონი – დიზაინერი პოლი, მასზე ოდნავ უფროსი, მისი მეგობარი მამაკაცი როჟე – გამოუსწორებელი მექალთანე, ვინც სიტუაციურ ურთიერთობებზე არასოდეს ამბობს უარს, მაგრამ გულის სიღრმეში უყვარს პოლი და უმისოდ სიცოცხლე ნამდვილად ეძნელება.
25 წლის ვაჟი – სიმონი, იურისტი, რომელსაც თავდავიწყებით უყვარდება პოლი.
იგი სარგებლობს როჟეს დროებითი რომანების გამო, მარტოდ დარჩენილი პოლის მოწყენილობით და თავბრუს ახვევს ქალს. პოლი ერთი მხრივ შინაგანად ებრძვის თავს, მეორე მხრივ – ბედნიერია. „პოლს სიამოვნებდა, რომ არსებობდა ადამიანი, რომელიც მისთვის ცოცხლობდა; უკვე აღარ აწუხებდა ასაკობრივი განსხვავება, აღარც ეკითხებოდა თავის თავს, ათი წლის შემდეგ ვეყვარები თუ არაო? რაღაც შინაგანი ხმა ჯიუტად უმტკიცებდა, ათი წლის შემდეგ ან მარტო იქნები, ან როჟესთანო.“ და მისი შინაგანი ხმა არც შემცდარა…
მანამდე ავტორი ამგვარი სინაზით აღწერს ქალის განცდებს, როჟეს მიმართ, თუმცა
ეს სიმონის გამოჩენამდე იყო: „პოლს როჟეს ხელზე ხელი დაედო, მის გვერდით თავს მშვიდად გრძნობდა, ისე შეეჩვია, …ძალა ალბათ აღარ ეყოფა, სხვას ასე დაუახლოვდეს. ამის შეგრძნება თან აღონებდა, თან ბედნიერებას ანიჭებდა.“
ამის შემდეგ ბევრი წყალი ჩაივლის, პოლის სიყვარულით გრძნობაარეული სიმონი მხოლოდ ამ ერთადერთი ქალის ვნებაში ჰპოვებს შვებას და თითქოს იმასაც აღწევს, გააბედნიეროს როჟეს მორიგი თავგადასავლის გამო მარტო დარჩენილი პოლი. ამით თავადაც უზომოდ ბედნიერია, მაგრამ ქვეშეცნეულად გრძნობს, რომ პოლის გული ისევ როჟეს ეკუთვნის და იტანჯება ამის გახსენებისას. მართლაც, საკმარისია გამოჩნდეს ეს მოუხეშავი, ასაკოვანი მამაკაცი, რომ ისევ ცეცხლი დაინთოს პოლის გულში: „პოლმა შეამჩნია, როგორ გაუნათდა დაძაბული სახე და წამით შესძულდა
ეს კაცი. მაგრამ აი, როჟე უკვე დამშვიდდა: …მისი ნამდვილი სიყვარული, ნამდვილი მამაკაცი კვლავ ის იყო, როჟე.“
შერიგებისას, პოლი სიტყვებს ეძებს, თითქოს უხერხულობის დასაფარავად: „– მე ვცადე… – მობოდიშებით წამოიწყო პოლმა, – მე მართლა ვცადე… მერე მიხვდა, როჟესთვის კი არა, სიმონისთვის უნდა ეთქვა ეს სიტყვები, და სულ დაიბნა. თურმე მუდამ ფხიზლად უნდა იყო, თურმე არ შეიძლება ერთსა და იმავე ადამიანს უთხრა ყველაფერი.“ – აი, კიდევ ერთი ნიუანსი, რაც ახალგაზრდობაში ხშირად გვავიწყდება…
ამ სასიყვარულო სამკუთხედში დროდადრო გაისმის კითხვა: „გიყვართ ბრამსი?“ ზოგს უყვარს, ზოგს –არა, ზოგი უბრალოდ, საყვარელი ადამიანის გამო ესწრება მის კონცერტს; აი პოლს ფირფიტა აქვს: ერთ მხარეს ბრამსი, მეორე მხარეს ვაგნერია ჩაწერილი, მაგრამ ის რატომღაც, სულ ვაგნერის მხარეს უსმენს.
მაგრამ, აი, მე თუ მკითხავთ, ნამდვილად მიყვარს ბრამსის რომანტიკული მუსიკა
და განსაკუთრებით, მისი ცეცხლოვანი „უნგრული ცეკვები.“
მადლობა, ფრანსუაზ საგანს, რომ ისევ გაგვახსენა მივიწყებული რომანტიკა!

“ავადმყოფი” ლიტერატურა

4 ოქტ

                                       

 

(ისევ მთარგმნელთა სამუშაო კვირეულის თემებზე)

გოეთეს ინსტიტუტში მთარგმნელობითი სამუშაო კვირის ფარგლებში გერმანულიდან ქართულად მთარგმნელთა ჯგუფში წარმოდგენილი იყო ოთხი ნაწარმოები. ესენი იყვნენ (და არიან) თანამედროვე ავტორები შემდეგი წიგნებით წარმოდგენილნი: დავით ვაგნერი, ორაზროვანი სათაურით „ახალი სიცოცხლეებისათვის“; ოლგა გრიაზნოვა „რუსი ისაა, ვისაც არყის ხეები უყვარს“;

მიხაელ კუმპფმიულერი „ცხოვრების მშვენიერი მხარე“; რომელიც კაფკას ცხოვრების ბოლო წელს ეხებოდა და ბენიამინ შტაინი წიგნით „Replay“.

ჩვენი ერთობლივი მუშაობისას გაირკვა, რომ ამ ოთხივე ნაწარმოებს ავადმყოფობა აერთიანებდა. ჟანრობრივად თუ სიუჟეტურად აბსოლუტურად სხვადასხვა ნაწარმოებებს ჰქონდათ ერთი საერთო რამ, ანუ ჰყავდათ ძალიან მძიმე დაავადებით შეპყრობილი პერსონაჟი, რაც მათ ცხოვრებას მთლიანად ავსებს, უცვლის ფსიქიკას და ბედისწერულად განაპირობებს მათ მომავალს.

დავით ვაგნერის „ახალი სიცოცხლეებისათვის“ არის მოთხრობა, რომელიც ძირითადად ღვიძლის იმპლანტაციაზეა და დაწვრილებით არის აღწერილი მკურნალობის ყოველი პროცედურა თავისი დეტალებით. მოთხრობის გმირი ბავშვობიდან დაავადებულია ჰეპატიტით, თავი აქვს გასიებული, ხშირად ემართება სისხლდენა ღებინების სახით, მგრძნობიარე კანი, რომელიც იოლად ულურჯდებადა ა.შ.

პირველი წაკითხვისას ისეთი განცდა მქონდა, რომ თავად ავტორმა გადაიტანა ყოველივე ეს, მაგრამ როგორც საქმეში უკეთ ჩახედულებმა ამიხსნეს, ეს ასე არაა. მაგრამ უსაზღვროა ინტერესი დაავადების ყოველი ნიუანსისადმი და კიდევ უფრო მეტად – პროცედურებისადმი, რაც ალბათ მათემატიკური სიზუსტითაა აღწერილი;

ასეთი შთაბეჭდილება შემექმნა. მაგრამ მიუხედავად უიმედო მდგომარეობისა, ეს ადამიანი მთელი ცხოვრება იბრძვის და ტკივილს არ ნებდება, თუმცა ტკივილებს უკვე თითქმის ვეღარც კი გრძნობს. „ისეთი მოზარდი, როგორიც მე გახლავართ, ისე გამოიყურება, როგორც ვინმე ბღენძი, სახეზე უფრო სქელი ვარ, ვიდრე ჰელმუტ კოლი. …თვალის წვეთების მიღება ესაჭიროება, რაც თვალის გუგებს ქინძისთავივით უპატარავებს …და ისე გამოიყურება, თითქოს ჰეროინის ზემოქმედების ქვეშ იყოს. …სულ უფრო მეტად იღებს მედიკამენტებს, მედიკამენტების გვერდითი მოვლენების საწინააღმდეგოდ, რომლებსაც ასევე თავიანთი გვრდითი მოვლენები გააჩნიათ. მაინც სულ ერთია, მხოლოდ გვერდით მოვლენებზეღა ვამჩნევ, რომ ავად ვარ.“

მოთხრობის საკვანძო მომენტს წარმოადგენს სიტყვების მსგავსებაზე აგებული მოკლე ტექსტური შეტყობინება, რაც სათაურშიც აისახა. როდესაც მთავარი პერსონაჟი საავადმყოფოში მიდის, გამოსამშვიდობებელ მესიჯად აგზავნის შემდეგ ტექსტს: „მივდივარ ახალი ღვიძლისთვის (Leber)“ და შემდეგ აღმოჩნდება, რომ დაუწერია: …ახალი სიცოცხლისათვის (Leben); თუ არტიკლსაც გავითვალისწინებთ, შეიძლება მრავლობით რიცხვშიც წარმოვიდგინოთ; ანუ ახალი სიცოცხლეებისათვის. გერმანულში ერთი ასოს შეცვლა ქმნის ამ აზრობრივ ცვლილებას და თარგმნისას სწორედ ეს გახლდათ ყველაზე რთული მომენტი, ალბათ წარმოგიდგენიათ.

ხოლო რაც შეეხება სიუჟეტურ მსვლელობას, თუ მას გავყვებით, ვიგებთ, რომ ღვიძლის გადანერგვა წარმატებით ხორციელდება და ოპტიმისტურად განწყობილი გმირი ამბობს: – მე მაქვს ღვიძლი, მე ვცოცხლობ!

ოლგა გრიაზნოვას რომანი: „რუსი ისაა, ვისაც არყის ხეები უყვარს” საბჭოთა კავშირიდან ემიგრირებული ოჯახის შთამომავალ ებრაელ გოგონაზე მოგვითხრობს.

აქ გარკვეულწილად ეგზისტენციალური საკითხებია დასმული, რა არის სამშობლო, გაქვს თუ არა სიყვარულის უფლება, როცა არა გაქვს სამშობლო და სხვა. მთავარი გმირი მარია კოგანი ჟურნალისტის კარიერის შექმნაზე ოცნებობს, მაგრამ მისი შეყვარებული ელიასი მძიმედ ავად ხდება, უჩირქდება ქვედა კიდური და მეორე ოპერაციის შემდეგ იღუპება. აქაც შთამბეჭდავადაა აღწერილი მკურნალობის პროცესი, მაგრამ აქ მეტია გრძნობა, ემოცია… ჩანს, რომ ავტორი ქალია, თან ძალზე ახალგაზრდა (დაბ. 1984 წ.). გოგონა არის აღმოსავლური ენების მცოდნე, სურს დაიწყოს ახალი სამუშაო და ელიასის გარდაცვალების შემდეგ, ისტორიულ სამშობლოში – ისრაელში მიდის. და როგორც ფრაგმენტებიდან ირკვევა, არც თუ უიმედოდ განწყობილი ხვდება ახალ ბედისწერას. თუმცა გაოცებულია ზედმეტი უსაფრთხოების ზომებით ისრაელის აეროპორტში, სადაც კომპიუტერსაც კი უფეთქებენ, სავარაუდო ტერაქტის პევენციის მიზნით. ოლგა გრიაზნოვა იმ თაობის ამბავს გვიყვება, რომელმაც არ იცის საზღვრები, მაგრამ არც სამშობლო გააჩნია.

სევდიანად იხსენებს საკუთარ ნათესავებს, ასე დაფანტულად რომ არიან სხვადასხვა ქვეყნებში მაცხოვრებელნი. „ჩემს ნათესავებს უპირველეს ყოვლისა, სურათებით ვიცნობდი, რომლებსაც ისინი რეგულარულად გვიგზავნიდნენ. განსაკუთრებით სევდიანი იყო სურათები ოჯახური დღესასწაულებიდან – დეიდებს ჯერ კიდევ ჰქონდათ დამტვრეული ღიმილი სახეზე შემორჩენილი, მათი ქმრები კი ამასაც აღარ ცდილობდნენ და კამერაში ნაღვლიანად იყურებოდნენ.“

მაგრამ, მიუხედავად მთელი ამ სევდისა და ტრაგიზმისა, რისი საილუსტრაციო მომენტებიც არაერთგზის გვხვდება წიგნში, ნაწარმოები იმედიანად სრულდება, როგორც უკვე მოგახსენეთ; მარია კოგანი ჩადის ისრაელში და ბედნიერია ახალი სამუშაოს მოლოდინში: „…აეროპორტის ავტოსადგომზე ცხელმა ნესტიანმა ჰაერმა დამიბერა, თავს ისე ვგრძნობდი, როგორც ტროპიკებში. უცებ აქ ყოფნის სიხარული დამეუფლა. მიხაროდა ახალი სამუშაო და ისიც, რომ ალბათ ჩემი ცხოვრება ჯერ არ დასრულებულიყო.“

მიხაელ კუმპფმიულერის „ცხოვრების მშვენიერი მხარე“ ყველაზე რომანტიკული ნაწარმოებია ამ ოთხს შორის, მაგრამ, სამწუხაროდ, აქაც გმირების სრულ ბედნიერებას ავადმყოფობა უშლის ხელს. წიგნში ლაპარაკია ფრანც კაფკას სიცოცხლის ბოლო წელზე, როდესაც იგი ტუბერკულიოზით იყო დაავადებული და საკუთარ დასთან და მის სამ შვილთან ერთად ბალტიის ზღვაზე, მიურიცში  ისვენებდა. აქ ის გაიცნობს დორა დიამანტს, ახალგაზრდა, სიცოცხლით სავსე ქალიშვილს და მათ ერთმანეთი უყვარდებათ. დორა მზარეულია და ოჯახურ სასტუმროში  მუშაობს. „დორა სამზარეულოს მაგიდასთან ზის და ვახშმისთვის თევზებს ასუფთავებს. რამდენი დღე ფიქრობდა ამ კაცზე და აი, ისიც. … თან მარტოა, სანაპიროზე რომ ქალი იყო, ის არ ახლავს. კარში დგას და ჯერ თევზებს უყურებს, მერე – დორას ხელებს, დორას ჰგონია, რომ ჩუმად საყვედურობს, მაგრამ, რაც მთავარია, ისაა, სანაპიროს კაცი. დორა ისე იბნევა, რომ აღარ ესმის, კაცი რას ამბობს, მის ხელებზე ამბობს რაღაცას: რა ნაზი ხელებია და რა სისხლიანი საქმის კეთება უწევთო. თან ცნობისმოყვარედ შესცქერის, გაოცებული, რომ ამას აკეთებს – მზარეულის საქმეს.“ (ფრაგმენტები ანა კორძაია-სამადაშვილის თარგმანიდან).

პირველ შეხვედრას ბევრი რომანტიკული დღე მოჰყვება და ისინი დიდი სიყვარულით დაუკავშირდებიან ერთმანეთს. „… დორა არაფერს ამბობს, მას საკუთარი დაკვირვებები აქვს, თავისას ფიქრობს, თავისასაა მინდობილი, თითქოს

ეს კაცი და ის რამდენიმე წამი, რაც მის სიახლოვეში გაატარა, სწორედ ის ყოფილიყო, რასაც უნდა მიენდო. …დორაში კი რაღაც ჩაიღვარა, ბგერა თუ სურნელი, რაღაც, რაც თავიდან არაფერია და მერე კი სრულიად დაუფლებას უქადის.“

ალბათ სწორედ ეს არის ცხოვრების ის მშვენიერი მხარე, რომელსაც არც თუ დიდი ადგილი უკავია სიცოცხლის მანძილზე, მაგრამ რაც სამუდამოდ გამახსოვრდება და რისთვისაც ღირს მოსვლა ამქვეყნად. დორა ბერლინში ცხოვრობს, იქ თითქმის შემთხვევით მოხვდა, აი უკვე სამი წელია. ისინი ბერლინზე საუბრობენ. „… დოქტორი ეკითხება, სად ცხოვრობს, როგორია იქაურობა, უცნაური რამეები აინტერესებს,პურის, რძის და გათბობის ფასები, ქუჩაში რა განწყობაა ახლა, ომის დამთავრებიდან ხუთი წლის თავზე. ბერლინი უხეში და დაძაბულია და აღმოსავლელი ლტოლვილებითაა სავსე, – ჰყვება დორა, – იმ უბანში, სადაც ის ცხოვრობს, უამრავს შეხვდები, ყველგან ნახავ ამღერებულ, კონკებში გახვეულ ოჯახებს, რომლებიც წარმოშობით საშინელი (საზიზღარი) აღმოსავლეთიდან არიან.“

ეს სწორედ იმ პერიოდის ბერლინია, როცა დორასა და კაფკას უყვართ ერთანეთი. დორა თავიდანვე აღტაცებულია მისით (კაფკათი), დოქტორს ეძახის და იცის, რომ მწერალია. კაფკა თავდაპირველად წუხს, რატომ შევხვდი სწორედ ახლა, როცა ასე ავად ვარო. საბოლოოდ ისინი ბერლინში ერთად სახლდებიან და კაფკა ბედნიერი მიდის ამ ქვეყნიდან.

წიგნს ახლავს კაფკას დღიურები და წერილები, ანუ საკმაოდ ვრცელი დოკუმენტური მასალა.

თავდაპირველად, მთარგმნელთა ჯგუფი თითქოს სკეპტიკურად განეწყო კაფკაზე დაწერილი  ამ წიგნის მიმართ, მაგრამ მასზე ცნობების მოძიებისა და მეტი ინფორმაციის მიკვლევის შემდეგ, მიმაჩნია, რომ საინტერესო საკითხავი უნდა იყოს.

აქაც ისევ ავადმყოფობა და ბედნიერი დასასრული…

ბენიამინ შტაინის „Replay.  ბენიამინ შტაინი აღმოსავლეთ გერმანიაში დაბადებული მწერალია (ბერლინი 1970 წ.). წერდა რელიგიის წინააღმდეგ და მსგავს თემებზე. ამის შესანიშნავი ნიმუში წინამდებარე ნაწარმოებშიც მოიპოვება, როცა ნაწარმოების მთავარი გმირი ბარ-მიცვას დღესასწაულისთვის ემზადება (ეს დაახლოებით იგივეა ებრაელებთან, რაც კონფირმაცია ქრისტიანი მოზარდებისათვის), მას რელიგიის მასწავლებელს მიუჩენენ და იგი შემდეგნაირად ახასიათებს მას: „ჩემი მასწავლებელი ერთი უჟმური მოხუცი იყო. ლაპარაკის დროს დორბლებს ჰყრიდა. მისი პირიდან ამოსული სუნი კი გულს მირევდა. წარმოდგენა არა მაქვს, რა ხდებოდა მის შიგნეულში. როცა პირდაპირ ვეჯექი, თვალს ვერ ვუსწორებდი მისი ყურებიდან ამოფეთქილ ჭაღარა, ჯაგარა თმის ბღუჯას, რაც ჩემში ერთდროულად ზიზღსა და აღფრთოვანებას იწვევდა. რელიგია, ვფიქრობდი, ალბათ, ყარს და ყურებში ეკალ-ბარდები ეზრდება-მეთქი.“ (ფრაგმენტები ნანა ჭიღლაძის თარგმანიდან).

ერთ მშვენიერ დილას, როცა ედ როზენი გამოიღვიძებს, ხედავს, რომ საწოლის ბოლოს რაღაც ჩლიქია გამოშვერილი, რაც მას ნამდვილად არ ეკუთვნის. ედ როზენი

პროგრამების ექსპერტია, საკომუნიკაციო საშუალება უნიკომის თანაავტორი და პირველი მატარებელი (მომხმარებელი). ეს არის იმპლანტანტი, რომელსაც გაცილებით მეტი შეუძლია, ვიდრე რომელიმე სმარტფონს. იგი თავისი მფლობელის

გრძნობებს, აღქმებს აფორმირებს და ქმნის იმას, რასაც ჩვენ რეალობას ვეძახით; რაც შესაძლებელია Replay-ს  მეშვეობით, უსასრულოდ განმეორებადი და ცვალებადი იყოს: პირველ რიგში ეროტიკული მიზიდულობა. და ეს მფლობელს ძალზე კონტროლირებადს ხდის. როზენის შეფ მიტანამ და მისმა ფირმამ ამ გამოგონებით ტრიუმფალურ წარმატებას დაუდეს საფუძველი და ამით არაერთ  მშვიდობის დამრღვევს გამოუხმეს. ვიდრე, მოულოდნელად, ამ ბედნიერი სამყაროს წინააღმდეგ ამბოხს არ გამოიწვევს, რამაც იქნებ ამ ჩლიქის ამბავიც აგვიხსნას.

ავტორს ნევრო-იმპლანტანტის საშუალებით,მკითხველი ტოტალური გამჭვირვალობის სამყაროში შეჰყავს. ამ პროგრამის უპირატესობა იმაში მდგომარეობს, რომ ის Replay-ზე შეიძლება დააყენო, რათა ბედნიერი მომენტები კვლავ და კვლავ განიცადო.

მთავარი გმირი აქაც დაავადებულია, აქვს მარჯვენა თვალის ამოძრავების პრობლემა.

„ჩემი ბავშვობის საუკეთესო დრო თვალის ექიმებთან და კლინიკებში გავატარე, სადაც ჩემი მშობლები აღიარებულ და თვითმარქვია ოფთალმოლოგიის ვარსკვლავებს ჩემზე ოპერაციების ჩატარების უფლებას აძლევდნენ. ამ ოპერაციებს წარმატება არ მოჰყოლია. შედეგად კიდევ ერთმა ნაიარევმა დამიმახინჯა თვალი და საბოლოოდ ქუთუთოზე ძალაუფლებაც დავკარგე.“ ეს ნაკლი თავის მხრივ ყმაწვილში გარკვეულ კომპლექსებს იწვევს, ფიქრობს, რომ მას არ შეიყვარებენ და ალბათ ამიტომაც დასჭირდა კიბერ-სფეროში ასეთი აღმოჩენის მიღწევა. „იმის შიში, რომ არასოდეს შემიყვარებდნენ, ჩრდილივით ეფინებოდა ყოველდღიურობას, ყოველ სასიხარულო წუთს, ყოველგვარ წარმატებას დიდობის გზაზე. …ვიყავი უსიყვარულობისა და შეურაცხყოფის მოლოდინში და მაშინაც კი, როცა ვინმე სიყვარულით მხვდებოდა, ყველაფერი თვალთმაქცობად მეჩვენებოდა.“

ნაწარმოებში გამოგონილი და უტოპიური სამყაროა გამოყვანილი, სადაც ტექსტებსა და ფილმებს შინაგანი თვალით ხედავ და Replay-ს საშუალებით შეგიძლია კვლავ გამოუხმო. ედ როზენი ახალი საზოგადოების პროტოტიპად გვევლინება. ერთმანეთში არეული ოცნება და რეალობა ზოგიერთმა ლიტერატორმა კაფკას „მეტამორფოზასაც“ კი შეადარა. ზოგი კი მას ჯორჯ ორუელის „1984“-ის ლოგიკურ გაგრძელებად მიიჩნევს.

„უსიამოვნოდ დამაჯერებელი“; – მსგავს მოსაზრებასაც წავაწყდი, წიგნის შეფასებისას.

მაინც საით მიდის ლიტერატურა, ან რატომაა ასე „ავად“? იქნებ იმიტომ, რომ ავადმყოფი გამოჯანმრთელებისკენ მიისწრაფვის, არასრულყოფილი –სრულყოფილებისაკენ. და სწორედ ეს მისწრაფების პროცესია ყველაზე საინტერესო.

ან იქნებ იმიტომ, რომ ყოველი დაავადება სამყაროს განსხვავებული კუთხით შემეცნების საშუალებაა?